Қазақстанда өндірістегі еңбек қауіпсіздігіне қатысты ең ауқымды реформалардың бірі басталды. Енді кәсіпорындардағы қауіп-қатер қағаз жүзіндегі есептермен емес, нақты деректер мен цифрлық бақылау арқылы бағаланбақ.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі кәсіби тәуекелдерді басқарудың жаңа моделін енгізіп, өндірістегі жазатайым оқиғаларды азайтуды көздеп отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Үкімет отырысында Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мәлімдеді.
Қазақстанда жарты миллионға жуық адам зиянды жағдайда жұмыс істейді
Бүгінде елімізде 479 мың адам зиянды еңбек жағдайларында еңбек етеді. Оның басым бөлігі өнеркәсіп секторына тиесілі.
Ең қауіпті салалардың қатарында:
- тау-кен өндірісі – 173 мың адам;
- өңдеу өнеркәсібі – 122 мың адам;
- электр энергиясы және газбен жабдықтау саласы – шамамен 40 мың адам.
Министрдің айтуынша, осы уақытқа дейін қолданылған еңбек жағдайларын бағалау жүйесі заман талабына жауап бере алмай отыр. Көптеген есептер қағаз түрінде жүргізіледі, көрсеткіштер орташа мәнмен есептеледі, ал мемлекеттік бақылаушы органдар тәуекелдер туралы ақпаратты дер кезінде ала бермейді.
«Бүгінде Қазақстанда 479 мың адам зиянды еңбек жағдайларында жұмыс істейді. Оның 61%-ы өнеркәсіп саласына тиесілі. Сонымен қатар жұмыс орындарын бағалаудың бұрынғы жүйесі бүгінгі талаптарға сай келмейді», – деді Асқарбек Ертаев.
Енді әр мамандықтың тәуекелі жеке есептеледі
Министрлік енгізгелі отырған жаңа модельдің басты ерекшелігі – әр қызметкердің кәсіби тәуекелін жеке бағалау.
Жаңа жүйе аясында:
- әр мамандық бойынша тәуекел деңгейі анықталады;
- кәсіпорындардың интегралдық қауіпсіздік рейтингі қалыптастырылады;
- барлық есеп электронды форматқа көшіріледі;
- еңбек инспекторлары тәуекелдерді онлайн режимде бақылай алады;
- қауіпсіздікті жақсарту бойынша цифрлық жоспарлар жасалады.
Сонымен қатар ірі өндіріс орындары үшін толыққанды бақылау жүйесі енгізілсе, шағын және микро бизнеске жеңілдетілген талаптар қолданылмақ.
Жасырылған жарақаттар мәселесі: 39 факт анықталды
Министр өндірістегі жарақаттарды жасыру тәжірибесі әлі де сақталып отырғанын айтты.
2026 жылдың 1 мамырындағы мәлімет бойынша Қазақстанда өндірістік жарақаттарды жасырудың 39 фактісі анықталған.
Ең көп жағдайлар:
- қызмет көрсету саласында – 18;
- өңдеу өнеркәсібінде – 5;
- құрылыс секторында – 5.
Өңірлер арасында Атырау облысы көш бастап тұр – 10 жағдай. Астанада 7, Ақмола облысында 6 факт тіркелген.
«Министрлік мұндай құқық бұзушылықтарға қатаң тосқауыл қояды. Біздің мақсатымыз – тіркелген әрбір 14 жазатайым оқиғаға шаққанда жасырылған жағдайлардың санын 1 жағдайға дейін төмендету», – деді ведомство басшысы.
Өндірістегі өлім-жітім азайып келеді
Министрлік келтірген деректер еңбек қауіпсіздігі саласында оң өзгерістер байқала бастағанын көрсетеді.
2024 жылмен салыстырғанда:
- өндірістегі жазатайым оқиғалар саны 4,5%-ға азайып, 1408-ден 1345 жағдайға төмендеді;
- қайтыс болғандар саны 7,9%-ға қысқарып, 202-ден 188 адамға дейін азайды.
Дегенмен тәуекел жоғары салалар өзгеріссіз қалып отыр.
Зардап шеккендердің ең үлкен үлесі:
- тау-кен металлургия кешені – 16%;
- құрылыс саласы – 10%;
- мұнай-газ секторы – 5%.
Еңбек қауіпсіздігін бақылау цифрлық форматқа көшеді
Министрліктің негізгі жаңалықтарының бірі – Еңбек тәуекелдерінің картасы атты цифрлық жүйенің кеңеюі.
Қазір бұл платформа 98,4 мың кәсіпорынды қамтиды.
Жүйе:
- заң бұзушылықтарды аудан деңгейіне дейін анықтайды;
- кәсіпорындарды тәуекел дәрежесіне қарай топтастырады;
- еңбек инспекторларына алдын ала әрекет етуге мүмкіндік береді.
Бүгінде 2,3 мың кәсіпорын жоғары тәуекел санатына енгізілген. Тағы 3,2 мың кәсіпорын орташа тәуекел деңгейінде тұр.
Жалған сертификаттарға тосқауыл қойылады
Кадр даярлау жүйесінде де өзгерістер күтіп тұр.
Еңбек қауіпсіздігі саласында:
- 321 мемлекеттік еңбек инспекторының өкілеттігі кеңейтіледі;
- 16 мыңнан астам техникалық инспектордың жұмысы жетілдіріледі;
- 18 мың өндірістік кеңестің тиімділігі артады;
- Бірыңғай оқу-әдістемелік орталық құрылады;
- онлайн-прокторинг енгізіледі;
- барлық сертификаттар мен оқу ұйымдары бірыңғай цифрлық базаға тіркеледі.
Бұл жалған құжаттардың таралуын азайтып, мамандардың нақты біліктілігін тексеруге мүмкіндік береді.
Жыл соңына дейін қандай нәтиже күтіледі?
Еңбек министрлігі 2026 жылдың соңына дейін өндірістегі жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандырумен қамтылған кәсіпорындар санын 130 мыңға жеткізуді жоспарлап отыр.
Сонымен қатар өліммен аяқталған өндірістік оқиғалардың жиілік коэффициентін әрбір мың жұмыскерге шаққанда 0,31 деңгейіне дейін төмендету көзделген.
«Еңбек қауіпсіздігі – ең алдымен кәсіпорындардағы әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі. Ұсынылып отырған шаралар тәуекелдерді ерте анықтауға, олардың алдын алуға және нақты бақылауды күшейтуге бағытталған», – деп қорытындылады Асқарбек Ертаев.
Сарапшылардың пікірінше, еңбек қауіпсіздігі саласын цифрландыру мен тәуекелдерді нақты есептеуге көшу Қазақстандағы өндірістік мәдениетті түбегейлі өзгертуі мүмкін. Себебі қауіпсіздік мәселесі енді тек есеп беру көрсеткіші емес, бизнестің тұрақтылығы мен қызметкерлердің өміріне тікелей әсер ететін факторға айналып отыр.
