2026 жылы қазақстандық студенттер үшін IELTS халықаралық емтиханын тапсыру біртіндеп үйреншікті білім беру рәсімінен күрделі сынаққа айналып барады. Мұнда мәселе тек тесттің күрделілігінде ғана емес, оның қолжетімділігіне тікелей әсер ететін факторлардың жиынтығында - жоғары құны, тестілеу орталықтарының шектеулі саны және тапсыру форматының өзгеруінде.
Өзгеріп жатқан білім беру жағдайында заңды сұрақ туындайды: шетелде білім алуға ұмтылатын қазақстандық жастар үшін IELTS шынымен де қолжетімді болып қала ма?
IELTS неге әлі де аса маңызды
Балама тілдік тестілердің пайда болуына қарамастан, IELTS шетелдік университеттерге түсу және халықаралық білім беру бағдарламаларына қатысу үшін негізгі талаптардың бірі болып қала береді. British Council және IDP деректеріне сәйкес, IELTS сертификаты әлемнің 140-тан астам елінде, соның ішінде Ұлыбританияда, Канадада, Австралияда және Еуропалық одақ елдерінде мойындалады.
Қазақстаннан шыққан талапкерлер үшін IELTS шетелде бакалавриат және магистратура бағдарламаларына түсуге, сондай-ақ оқу және жұмыс визаларын алуға қажет. Университеттердің басым бөлігі ең төменгі өту баллын 6.0-ден 7.0-ге дейінгі деңгейде белгілейді.
Кейбір жоғары оқу орындары балама емтихандарды қабылдай бастағанымен, бұл көбіне шектеулі форматта немесе уақытша негізде жүзеге асады. Соның нәтижесінде IELTS әлі де ағылшын тілі деңгейін бағалаудың басты халықаралық стандарты болып қалып отыр.
Баға мәселесі: емтихан қаржылық тосқауыл ретінде
Қазақстандық студенттер үшін негізгі кедергілердің бірі - емтиханның жоғары құны. British Council Kazakhstan ресми сайтының мәліметінше, 2026 жылы IELTS Academic немесе General Training емтиханын бір рет тапсыру шамамен 105 мың теңге тұрады, ал IELTS for UKVI нұсқасының бағасы 110 мың теңгеден асады.
Назарбаев университетінде атап өткендей, 6,5-7,0 деңгейіндегі ең төменгі өту балын жинауға ұмтылатын талапкерлер емтиханды екі, тіпті үш рет тапсыруға мәжбүр болатын жағдайлар жиі кездеседі. Бұл қаржылық жүктемені бірнеше есе арттырады.
Емтиханның өз құнына дайындық курстары, сынақ тестілері және жеке сабақтарға кететін шығындар қосылады. Кейбір жағдайларда бұл шығындар емтихан бағасының өзінен де асып түседі. Өңірлерден келген студенттер үшін жағдай одан әрі күрделене түседі: сертификатталған тестілеу орталықтарының басым бөлігі Алматы мен Астанада орналасқан, бұл жол ақысы мен тұру шығындарын талап етеді.
Осылайша, IELTS тек бағалау құралы ғана емес, жастар арасындағы білім беру теңсіздігін күшейтетін сүзгі қызметін де атқара бастайды.
Компьютерлік формат және One Skill Retake: алға қадам ба, әлде қолжетімділіктің иллюзиясы ма
2026 жылғы елеулі жаңалықтардың бірі - IELTS-тің компьютерлік форматқа белсенді түрде көшуі. Бұл нәтижелерді жылдамырақ алуға, ыңғайлы күнді таңдауға және онлайн тіркелуге мүмкіндік береді. British Council және IDP емтихан құрылымы, тапсырмалар форматы мен бағалау жүйесі қағаз нұсқасына толық сәйкес келетінін атап өтеді.
Сонымен қатар IELTS One Skill Retake опциясы енгізілді, ол негізгі тесттен кейін 60 күн ішінде тек бір модульді (мысалы, Writing немесе Speaking) қайта тапсыруға мүмкіндік береді. Алайда бұл мүмкіндік тек компьютерлік форматта қолжетімді және бөлек төленеді. Қайта тапсыру құны нақты тестілеу орталығына байланысты және сол жерде нақтыланады.
Ыңғайлылығына қарамастан, бұл өзгерістер басты мәселені шешпейді. Олар емтиханның негізгі бағасын төмендетпейді және қосымша шығындарды жоймайды. Бұған қоса, компьютерлік тестілеу орталықтары да негізінен ірі қалаларда шоғырланған. Бұл қайтадан цифрлық теңсіздік, интернет сапасы және алыс өңірлердегі студенттер үшін қажетті техниканың қолжетімділігі мәселесін алға шығарады.
Талапкерлер үшін нақты салдарлар
British Council деректеріне сәйкес, қазақстандық студенттердің көпшілігі IELTS-ті шетелдік университеттерге түсу мақсатында тапсырады. Алайда емтиханның жоғары құны мен қайта тапсыру қаупі талапкерлерді құжат тапсыру мерзімін кейінге қалдыруға жиі мәжбүрлейді.
Шымкенттен шыққан студент Әлия (аты өзгертілген) былай дейді:
«Мен биыл Ұлыбританиядағы университетке түсуге жоспарлаған едім, бірақ өтініш беруді келесі жылға қалдырдым. Қайта тапсыру мен дайындық курсына ақша жинау керек».
Қаржылық қысыммен қатар психологиялық фактор да маңызды рөл атқарады. Стресс, нәтижелерге қатысты белгісіздік және қосымша шығындардан қорқу кейбір студенттерді шетелдік бағдарламалардан бас тартуға немесе ағылшын тіліне қойылатын талаптары төмен оқу орындарын таңдауға итермелейді.
Нәтижесінде халықаралық білімге қолжетімділік білім деңгейіне ғана емес, отбасының қаржылық мүмкіндіктеріне де тәуелді бола бастайды.
Балама нұсқалар бар, бірақ мәселені толық шешпейді
IELTS құнының өсуі аясында Duolingo English Test және TOEFL сияқты балама емтихандар танымал бола бастады. Duolingo English Test ресми сайтының мәліметінше, оның бағасы шамамен 49-60 АҚШ долларын құрайды, ал нәтижелер 48 сағат ішінде дайын болады. Бұл тесті баға мен уақыт тұрғысынан анағұрлым қолжетімді етеді.
Алайда жетекші шетелдік университеттердің көпшілігі әлі де IELTS немесе TOEFL ресми нәтижелерін талап етеді. Duolingo тек шектеулі жағдайларда немесе уақытша негізде ғана қабылданады. Ал TOEFL бір рет тапсыру үшін шамамен 220 доллар тұрады, бұл IELTS-пен шамалас, әрі оны тапсыру орталықтары да Қазақстанның барлық өңірінде қолжетімді емес.
Осылайша, балама тестілер әзірге қазақстандық талапкерлердің басым бөлігі үшін IELTS-ті толық алмастыра алмай отыр.
Емтихан әлеуметтік сын-қатер ретінде
2026 жылы Қазақстанда IELTS шетелдік университеттерге түсу үшін негізгі құрал болып қала береді, алайда көптеген студент үшін ол елеулі тосқауылға айналуда. Жоғары құны, қайта тапсыру қажеттілігі, дайындыққа кететін қосымша шығындар және географиялық шектеулер әсіресе өңірлердегі және орта немесе төмен табысты отбасылардан шыққан жастарға ауыр тиеді.
Жаңа форматтар процесті техникалық тұрғыдан жеңілдеткенімен, қаржылық мәселені шешпейді. Ал балама емтихандар әлі де жеткілікті деңгейде мойындалған жоқ. Мұның барлығы IELTS қолжетімділігі тек білім беру мәселесі ғана емес, әлеуметтік мәселе екенін көрсетеді.
Егер Қазақстан шынымен де өз жастарына тең мүмкіндіктер беруге және олардың жаһандық білім беру кеңістігіне кірігуіне мүдделі болса, бұл мәселе білім беру ұйымдары мен мемлекет тарапынан жүйелі назарды талап етеді.
