Қазақстанда жүк тасымалын бақылаудың жаңа кезеңі басталғалы тұр. 2026 жылғы 28 қаңтарда Жетісу облысындағы «Нұр жолы» кеден бекетінде навигациялық пломбалар жүйесін енгізу тәртібі мен оның Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы практикалық қолданылуына арналған дөңгелек үстел өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесу формалды баяндамалармен шектелмей, нақты сұрақтар мен тәжірибелік тетіктерді талқылауға бағытталды. Іс-шараға сыртқы экономикалық қызметке қатысушылар, тасымалдаушылар, кеден өкілдері мен салалық мамандар жиналды.
Неге навигациялық пломбалар енгізіледі
Навигациялық пломбалар бұрын қолданылған механикалық пломбалардың орнын басады. Бұл — жүк қозғалысын цифрлық форматта бақылауға мүмкіндік беретін сәйкестендіру құралдары. Олар арқылы тасымал бағыты, қозғалыс уақыты және кез келген рұқсатсыз араласу фактілері тіркеледі.
2026 жылғы 11 ақпаннан бастап ЕАЭО аумағында навигациялық пломбаларды қолдана отырып, тасымалдарды міндетті түрде қадағалау жүйесі енгізіледі. Бұл талап транзит, экспорт кедендік рәсімдері аясында, сондай-ақ өзара сауда кезінде автомобиль және теміржол көлігімен екі және одан да көп мүше мемлекеттің аумағы арқылы тасымалданатын тауарларға қолданылады.
Бизнес пен логистика үшін не өзгереді
Дөңгелек үстелде қатысушыларға жүйенің қалай жұмыс істейтіні, қандай тауарлар мен тасымалдар міндетті қадағалауға жататыны және жаңа талаптардың бизнеске қалай әсер ететіні жан-жақты түсіндірілді.
Негізгі мақсаттар:
- тасымалдардың ашықтығын арттыру
- жүктің сақталуын қамтамасыз ету
- жеткізілмеу, ауыстырылу және заңсыз әкелу-әкету тәуекелдерін азайту
- артық тексерулер мен бақылау рәсімдерін қысқарту
Бұл тасымалдаушылар мен логистикалық компаниялар үшін цифрлық бақылау құралдарына көшуді білдіреді. Яғни тауар қозғалысын нақты уақытқа жақын режимде бақылап, процесті алдын ала болжауға мүмкіндік туады.
«Transit» жүйесі қалай жұмыс істейді
Іс-шара барысында ұлттық оператор атынан «Transit» ақпараттық жүйесі таныстырылды. Бұл жүйе навигациялық пломбалар арқылы жүк тасымалдарын онлайн-мониторингілеуге, сондай-ақ штаттан тыс жағдайлар туралы уәкілетті органдарды жедел хабардар етуге арналған.
Қатысушыларға жүйенің негізгі функционалы, пайдаланушыларды қосу тәртібі және стандартты әрі стандарттан тыс жағдайларда жұмыс істеу алгоритмдері көрсетілді. Сонымен қатар автомобиль және теміржол тасымалдары кезінде навигациялық пломбаларды қолдану қызметтерінің бекітілген тарифтері таныстырылды. Олар Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігімен келісілген.
«Нұр жолы» бекетінде пилот әлдеқашан өткен
«Нұр жолы» кеден бекеті үшін бұл жүйе мүлде жаңа емес. Мұнда навигациялық пломбалар 2025 жылдан бастап пилоттық жоба аясында қолданылып келеді. Алғашқы практикалық іс-шаралар 2025 жылғы 2 сәуірде өткізіліп, деректер «Transit» жүйесінде тіркелген және маршруттар нақты уақыт режимінде көрсетілген.
Пилот аясында 544 көлік құралына 1075 навигациялық пломба ілінген. Нәтижесінде Мемлекеттік кірістер органдарының ахуалдық орталығы, «Кеден» ақпараттық жүйесі және ұлттық оператордың «Transit» жүйесі арасындағы өзара іс-қимыл толық пысықталған. Хронометраж көрсеткендей, рәсімдер көп уақыт алмайды және кедендік бақылаудан өту жылдамдығына әсер етпейді.
2026 жылға жоспар қандай
2025 жылы «Transit» жүйесі өнеркәсіптік пайдалануға ресми түрде енгізілді. Ал 2026 жыл навигациялық пломбаларды кең көлемде қолданудың негізгі кезеңі болмақ.
Жоспарға сәйкес:
- 2026 жылғы 11 ақпаннан бастап автомобиль және теміржол тасымалдарын қадағалаудың бірінші кезеңі іске қосылады
- 180 күннен кейін бақыланатын тауарлар тізбесі кеңейтілетін екінші кезең басталады
Кеден бекетінің инфрақұрылымы мен қызметкерлері жаңа жүйеде толыққанды жұмыс істеуге дайын екені айтылды.
Неге бұл маңызды
Навигациялық пломбаларды енгізу — кедендік әкімшілендіруді цифрландырудағы маңызды қадам. Бұл жүйе транзиттік тасымалдарды барынша ашық етеді, заң бұзушылық тәуекелдерін төмендетеді және адал бизнес үшін түсінікті әрі болжамды жағдай қалыптастырады.
Жетісуда өткен дөңгелек үстел көрсеткендей, нарық жаңа талаптарға кезең-кезеңімен бейімделіп келеді. Ал навигациялық пломбалар жақын арада халықаралық тасымалдар үшін қалыпты тәжірибеге айналмақ.
