Қазақстанда кредит қарызы кешірілген азаматтар табыс салығынан босатылады: не өзгереді?

966
Анастасия Ким Редактор

Қазақстанда банктер мен микроқаржы ұйымдары проблемалық кредиттер мен микрокредиттер бойынша берешекті кешірген жағдайда азаматтарды жеке табыс салығын (ЖТС) төлеуден босату ұсынылды. Тиісті түзетуді Премьер-министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен Жобалық кеңсе отырысында мақұлдады, деп хабарлайды DKNews.kz Ұлттық экономика министрлігіне сілтеме жасап.

Қарыз кешірілгенде неге салық туындайды?

Банк немесе микроқаржы ұйымы қарызды толық не ішінара кешірсе, қарыз алушының кредитор алдындағы міндеттемесі тиісті мөлшерде тоқтатылуы мүмкін. Алайда салық заңнамасына сәйкес кешірілген берешек белгілі бір жағдайларда жеке тұлғаның табысы ретінде қарастырылады. Соның салдарынан азаматтың жеке табыс салығын төлеу міндеті туындауы ықтимал.

Ұсынылған өзгеріс белгіленген шектерде есептен шығарылатын проблемалық берешекке қатысты осындай салық салдарын болдырмауға бағытталған.

Банктер мен микроқаржы ұйымдары үшін қандай шектер белгіленбек?

Министрліктің түсіндіруінше, қолданыстағы тәртіп бойынша банктер бір жыл ішінде несие портфелінің 10%-ына дейінгі проблемалық берешекті кешірген кезде резервтердің (провизиялардың) азаюынан түскен кірісті танымай алады. Микроқаржы ұйымдары үшін бұл көрсеткіш 20%-ды құрайды.

Енді аталған шектерді екі есе қысқарту ұсынылып отыр: банктер үшін 10%-дан 5%-ға, микроқаржы ұйымдары үшін 20%-дан 10%-ға дейін. Осы шектер аясында қарызы кешірілген жеке тұлғаларды ЖТС төлеуден босату көзделген.

Бұл пайыздар әрбір азаматтың қарыз сомасына емес, кредиттік ұйымдардың несие портфеліне қатысты есептеледі.

Белгіленген шектен асып кетсе не болады?

Егер банк немесе микроқаржы ұйымы тиісті шектен асып кетсе, кредитор артық сома бойынша провизиялардың азаюынан туындайтын кірісті тануға тиіс болады. Ұсынылған тетікке сәйкес, тиісті сомадан жеке табыс салығын төлеу міндеті салық агенті ретінде кредиторға жүктеледі.

Осылайша, түзету қарыз алушы мен қаржы ұйымы үшін салық салдарын бөлек реттеуді көздейді.

Қарыз алушыдан қосымша құжат талап етіле ме?

Ұлттық экономика министрлігінің хабарлауынша, Жобалық кеңседе бұл мәселе бірнеше рет талқыланған. Қарызын өтей алмауға әкелетін барлық өмірлік жағдайды заңда алдын ала тізіп шығу мүмкін емес деген ұстаным қабылданған.

Сондықтан белгіленген шектерде проблемалық берешек кешірілген кезде ЖТС бойынша жеңілдікті қолдану үшін азаматқа қосымша талап қоймау ұсынылды. Дегенмен қарызды кешіру туралы шешімнің өзі кредитор мен қарыз алушы арасындағы қатынастар аясында қабылданады.

Барлық кредит автоматты түрде кешіріле ме?

Жоқ. Салық кодексіне ұсынылған түзету банктер мен микроқаржы ұйымдарын азаматтардың барлық мерзімі өткен қарызын есептен шығаруға міндеттемейді. Ол қарыз кешірілген жағдайда туындайтын салық міндеттемесіне қатысты.

Кредитті қайта құрылымдау, берешекті ішінара немесе толық кешіру мәселелері заңнамада көзделген рәсімдер бойынша жеке қаралады. Сондықтан қарызды кешіру мен кешірілген қарызға салық салмау ұғымдарын шатастырмаған жөн.

Қиындыққа тап болған қарыз алушы не істей алады?

Кредитін өтеуде қиындық көрген азамат банкке немесе микроқаржы ұйымына төлем шарттарын өзгерту туралы өтініш бере алады. Кредитордың шешімімен келіспесе, заңда көзделген тәртіппен банк немесе микроқаржы омбудсманына жүгіну мүмкіндігі бар.

Алайда қолданыстағы берешекті реттеу рәсімдеріне қатысу болашақтағы салық жеңілдігінің автоматты түрде қолданылатынын білдірмейді.

Жаңа ереже қашан күшіне енеді?

Министрлік мәліметінше, түзету Жобалық кеңседе мақұлданып, Салық кодексіне енгізілетін өзгерістердің ортақ пакетіне қосылады. Бұл оның заң ретінде қабылданып, күшіне енгенін білдірмейді.

2026 жылғы 20 қарашадағы ресми хабарламада ұсынылған босатудың нақты қолданысқа енгізілетін күні көрсетілмеген. Сондықтан тиісті заңнамалық өзгерістер күшіне енгенге дейін жаңа жеңілдік қазірдің өзінде қолданылады деп айтуға болмайды.

Тағы қандай салық өзгерістері мақұлданды?

Сол отырыста жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындарын ынталандыруға арналған тағы бір түзету қолдау тапты. Өндірісті жергіліктендіру деңгейін арттыру жөніндегі келісімдер жасасқан кәсіпорындарға жер салығы, мүлік салығы, жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы және корпоративтік табыс салығы бойынша жеңілдіктер беру ұсынылды.

Мұндай преференциялар алу үшін Өнеркәсіп және құрылыс министрлігімен тиісті келісім, одан кейін арнайы инвестициялық келісімшарт жасасу көзделген. Кәсіпорынның кінәсінен келісім бұзылса, салықтық жеңілдіктердің күші заңда белгіленген тәртіппен жойылады.

Сонымен қатар қазақстандық өндірушілер импорттайтын маталар бойынша қосылған құн салығын бөліп төлеу мүмкіндігі талқыланды. Бұл шикізат үшін салық алдын ала төленіп, дайын өнімнен түсетін қаражат кейінірек алынатын жағдайларға қатысты.

Азаматтар үшін негізгі өзгеріс қандай?

Ұсыныс қабылданса, белгіленген талаптарға сәйкес проблемалық қарызы кешірілген азаматтар қосымша жеке табыс салығын төлемейді. Бірақ бұл барлық кредиттің жаппай кешірілетінін немесе қолданыстағы төлем міндеттемелерінің жойылатынын білдірмейді.

Жеңілдіктің түпкілікті тәртібі тиісті заңнамалық өзгерістер қабылданғаннан кейін айқындалады.

«DKnews.kz» халықаралық ақпараттық агенттігі Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігінде тіркелген. Есепке қою туралы куәлік № 10484-АА 2010 жылдың 20 қаңтарында берілді.

Тақырып
Жаңарту
МИА «DKnews.kz» © 2006 -