Қазақстандағы конституциялық реформа ішкі күн тәртібінен шығып, халықаралық талқылаудың өзегіне айналды. Жаңа Конституция жобасы жарияланғаннан кейін шетелдік бұқаралық ақпарат құралдары елдегі саяси өзгерістерге деген қызығушылықтың тұрақты түрде артып келе жатқанын атап өтуде, деп хабарлайды DKNews.kz.
АҚШ, Еуропа, Азия және Таяу Шығыс елдерінің басылымдарында аналитикалық мақалалар мен сараптамалық пікірлер жарық көруде. Сыртқы аудитория бұл реформаны ауқымды институционалдық трансформация ретінде қабылдап отыр.
Назар географиясы – АҚШ-тан Азияға дейін
Конституциялық реформа туралы материалдар америкалық, қытайлық, түрік, бельгиялық, норвегиялық, француз, испан, итальян, латынамерикалық, румын, чех, болгар, пәкістандық, малайзиялық, араб, үнді және әзербайжандық медиа кеңістігінде жариялануда.
Көптеген жарияланымдар бейтарап-оң сипатта, жаңалық форматында да, сараптамалық талдау түрінде де ұсынылған.
Шетелдік бақылаушылар үшін бұл тек Ата Заң мәтінін жаңарту емес, мемлекеттік билік жүйесінің құрылымын қайта қарау әрекеті ретінде бағалануда.
«Саяси жүйені толық қайта құру»
Бірқатар халықаралық дереккөздерде Конституцияны жаңарту бастамасы «саяси жүйені толық қайта құру» деп сипатталады. Яғни, билік тармақтарының өзара қатынасын кешенді түрде қайта теңгерімдеу көзделген.
Қырғызстан мен Өзбекстан сарапшылары бұл реформаны саяси модельдің ықтимал «қайта іске қосылуы» деп бағалайды. Сонымен бірге, Қазақстан тәжірибесінің бірегей екені және оны өзге елдерге сол күйінде көшіру мүмкін еместігі атап өтіледі.
Еуропалық басылымдар бірпалаталы Парламентке көшу, Халық кеңесін консультативтік орган ретінде құру, вице-президент институтын енгізу және жобаны әзірлеуге заңгерлер мен сарапшылар қауымының кеңінен тартылуына ерекше назар аударады.
Тұрақтылық пен бейімделу факторы
Еуропалық шолушылар ұсынылып отырған өзгерістерді Қазақстанның саяси жүйесін тұрақты әрі икемді етуге бағытталған қадам ретінде қарастырады.
Сонымен қатар азаматтардың құқықтарын конституциялық деңгейде күшейту және мемлекеттік институттарды жаңғырту мәселелері ерекше аталады.
Reuters, Financial Times және The Economist секілді ірі халықаралық агенттіктер реформаны өңірлік салыстырмалы контексте талдай отырып, оны Орталық Азия мен Ресейдегі саяси үдерістермен қатар қарастырады.
Сараптамаларда Қазақстан «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» формуласына негізделген стратегиялық бағыт ұстанып отырғаны айтылған.
Референдум – легитимділіктің кепілі
Халықаралық дереккөздердің басым бөлігі жалпыхалықтық референдумның маңызын ерекше атап өтеді. Дәл осы тетік реформалардың легитимділігін күшейтіп, жаңа мемлекеттік басқару моделіне деген сенімді арттырады деп бағаланады.
Жобаны тікелей халық дауыс беруіне шығару биліктің саяси жауапкершілігін күшейтетін әрі азаматтардың еркін ескеруге бағытталған қадам ретінде қарастырылуда.
Бұл нені білдіреді?
Халықаралық назардың артуы Қазақстандағы реформалардың тек ішкі маңызға ие емес екенін көрсетеді. Жаңа Конституция елдің құқықтық негізін айқындап қана қоймай, сыртқы әріптестер үшін де саяси сигналға айналуда.
Бүгінде бұл құжат Қазақстанның болашақ даму бағытын ғана емес, өңірлік саяси динамикадағы орнын да айқындайтын маңызды фактор ретінде талқыланып жатыр.
