Қазақстан әлемде ең айқын құрылымдық серпіліс жасаған елдердің қатарына күтпеген жерден енді. 2024 жылдың қорытындысы бойынша республика Harvard Growth Lab жыл сайын есептейтін Экономикалық күрделілік индексінде (Economic Complexity Index, ECI) 145 елдің ішінде 55 орынға көтерілді. Елдің көрсеткіші - 0,38 балл, деп хабарлайды Қазақстан экономикасына арналған аналитикалық Telegram-арнасы EconomyKZ.org.
Алайда бұл құрғақ сандардың артында әлдеқайда қызықты оқиға тұр.
Қайта жазылған шындық
Ең қызығы - тек қазіргі орын емес, өткен жылдар деректерінің қайта қаралуы.
Рейтингтің алдыңғы нұсқасында 2023 жылы Қазақстан -0,44 көрсеткішімен 89 орында болған. Бұл әлсіз нәтиже ретінде бағаланып, шикізатқа тәуелділіктің белгісі сияқты көрінген.
Алайда жаңартылған нұсқада сол 2023 жылдың өзінде Қазақстан 0,45 баллмен 52 орынға шыққан.
Яғни баға түбегейлі өзгертілді. 2023 жылдан бастап Қазақстан экономикасы күрделірек ел ретінде жіктеледі. Бұл жалпы қабылдауды айтарлықтай өзгертеді.
Иә, 2024 жылдың қорытындысында ел 52 орыннан 55 орынға сәл төмендеді. Бірақ стратегиялық тұрғыдан бұл кері кету емес, нәтижені бекіту. Қазақстан экономикалық күрделілік деңгейі бойынша әлемдегі алғашқы 50 елге жақындады.
«Экономикалық күрделілік» деген не және ол неге маңызды
Экономикалық күрделілік индексі экспорт көлемін емес, оның құрылымын өлшейді. Ел неғұрлым әртараптандырылған әрі технологиялық тұрғыдан күрделі тауарларды өндіріп, экспорттаса, соғұрлым оның позициясы жоғары болады.
Бұл - экономиканың қаншалықты әртараптандырылғанын және жоғары қосылған құнды өнім шығара алу қабілетін көрсететін индикатор.
Қарапайым тілмен айтқанда, бұл елдің шикізаттық модельден алыстап, жаңа салаларды қалыптастырып жатқанын білдіретін көрсеткіш.
Мақсат мерзімінен бұрын орындалды
Тағы бір маңызды жайт бар.
Мемлекеттік жоспарлау жүйесінің құжаттарында, атап айтқанда, күші жойылған Қазақстан Республикасын 2025 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарында 2025 жылға қарай Экономикалық күрделілік индексінде 55 орынға жету мақсат етілген болатын.
Іс жүзінде бұл межеге қазірдің өзінде қол жеткізілді.
Бұл - стратегиялық көрсеткіштің мерзімінен бұрын орындалған сирек жағдайларының бірі.
Көрші елдермен салыстырғанда - ең серпінді өсім
2020-2024 жылдар аралығын қарастырсақ, көрініс одан да айқын.
Қазақстан 87 орыннан 55 орынға көтерілді - яғни +32 позиция.
Салыстыру үшін:
- Өзбекстан 86 орыннан 70 орынға көтеріліп, бірқалыпты өсім көрсетті.
- Қырғызстан іс жүзінде тоқырауда - 78 орыннан 72 орынға ғана жылжыды.
- Түрікменстан аутсайдерлер қатарында қалып отыр - 127 → 126.
- Ал Ресей осы кезеңде айтарлықтай төмендеді - 38 орыннан 67 орынға түсті.
Осы фон аясында Қазақстан экономикалық күрделілік өсімі тұрғысынан өңірдегі ең серпінді экономика ретінде көрінеді.
Бұл жай ғана рейтинг емес
Маңыздысы - позицияның өсуі тек кестедегі орынның өзгеруі емес.
Бұл - құрылымдық өзгерістердің белгісі. Экономикада жаңа экспорттық бағыттар пайда болып, өндірістік құзыреттер кеңейіп, өнеркәсіптік база нығайып жатқанын білдіретін сигнал.
Дегенмен басты сұрақ ашық күйінде қалып отыр: бұл серпіліс нақты қай салалардың есебінен болды және ол қаншалықты тұрақты?
Егер өсім терең әртараптандыруға негізделсе, бұл даму моделінің өзгергенін білдіреді. Ал егер әсер уақытша болса, онда нәтижені бекітіп, қарқынды жоғалтпау маңызды.
Бір нәрсе анық: Қазақстан жаһандық экономикалық картадағы өз бейнесін өзгертетін қадам жасады.
Ендігі интрига - бұл серпіліс шынымен де шикізаттық модельден жоғары күрделілікке негізделген экономикаға бетбұрыс нүктесіне айнала ма.
