Қазақстан атом энергетикасы тақырыбында әлем назарын өзіне қайта аудара бастады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Астанада Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттік – МАГАТЭ бас директоры Рафаэль Гроссимен кездесуі тек хаттамалық жиын емес, елдің ядролық саясаттағы жаңа бағытын айқындайтын маңызды сигнал ретінде қабылданды.
Кездесу барысында тараптар ядролық қауіпсіздік, атом энергиясын бейбіт мақсатта пайдалану және Қазақстан мен МАГАТЭ арасындағы ұзақмерзімді серіктестік мәселелерін талқылады. Бірақ бұл жолғы әңгіменің салмағын арттырған бірнеше маңызды фактор бар.
Қазақстан неге қайтадан атом тақырыбының ортасына шықты?
Соңғы жылдары әлемде энергетикалық қауіпсіздік мәселесі күрт шиеленісті. Көмірсутек нарығындағы тұрақсыздық, геосаяси қақтығыстар және көміртегі шығарындыларын азайту жөніндегі халықаралық талаптар көптеген елдерді атом энергетикасына қайта қарауға итермеледі.
Қазақстан бұл процестен тыс қалған жоқ.
Елде АЭС салу мәселесіне қатысты жалпыхалықтық референдум өткеннен кейін атом энергетикасын дамыту күн тәртібіндегі басты тақырыптардың біріне айналды. Рафаэль Гроссидің Астанаға сапары дәл осы кезеңмен тұспа-тұс келіп отыр.
Президент Тоқаев кездесуде Қазақстанның ядролық қарусыздану мен жаппай қырып-жою қаруын таратпау бағытындағы ұстанымы өзгермейтінін айтты. Оның сөзінше, қазіргі әлемдегі күрделі геосаяси ахуал мемлекеттерден жаңа деңгейдегі сенім мен ынтымақтастықты талап етеді.
Сарапшылардың пікірінше, Қазақстан өзін тек уран өндіруші мемлекет ретінде емес, ядролық қауіпсіздік архитектурасының жауапты қатысушысы ретінде көрсетуге тырысып отыр.
2036 жылға дейінгі жол картасы нені өзгертеді?
Кездесудің маңызды нәтижелерінің бірі – Қазақстан мен МАГАТЭ арасындағы ынтымақтастықты тереңдетуге арналған 2036 жылға дейінгі жол картасының қабылдануы.
Құжат аясында бірнеше стратегиялық бағытқа басымдық берілмек:
- ядролық медицина;
- ғылыми зерттеулер;
- кадр даярлау;
- атом инфрақұрылымын дамыту;
- ядролық қауіпсіздік стандарттарын күшейту.
Бұл Қазақстанның тек энергия өндірісі емес, жоғары технологиялық ғылыми экожүйе қалыптастыруға ұмтылып отырғанын көрсетеді.
Әсіресе ядролық медицинаны дамыту мәселесі маңызды. Себебі бүгінде онкологиялық ауруларды диагностикалау мен емдеуде радиофармацевтикаға сұраныс артып келеді.
Иран мәселесі және Қазақстанның жаңа дипломатиялық рөлі
Кездесудің ең көп талқыланған тұстарының бірі – Иранның ядролық бағдарламасына қатысты мәлімдеме болды.
Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халықаралық келісім болған жағдайда Иран төңірегіндегі мәселені шешуге көмектесуге дайын екенін айтты.
Бұл кездейсоқ мәлімдеме емес.
Қазақстан бұған дейін де ядролық келіссөздер алаңы ретінде бірнеше рет халықаралық дипломатияда маңызды рөл атқарған. Сарапшылар мұны Астананың бейтарап әрі сенімді серіктес ретіндегі имиджін күшейту әрекеті деп бағалайды.
Рафаэль Гросси де Қазақстанның жаһандық ядролық қауіпсіздік жүйесіндегі орнына ерекше тоқталды. Оның айтуынша, елімізде мұндай келіссөздерді өткізуге жеткілікті саяси бедел мен техникалық база бар.
Гроссиге берілген марапат нені білдіреді?
Кездесу соңында Президент Рафаэль Гроссиді І дәрежелі «Достық» орденімен марапаттады.
Бұл тек дипломатиялық қадам емес. Сарапшылар мұны Қазақстанның МАГАТЭ-мен қарым-қатынасты ұзақмерзімді стратегиялық деңгейге шығаруға дайын екенін көрсететін белгі ретінде бағалап отыр.
Сонымен бірге Тоқаев БҰҰ Бас хатшысы лауазымына үміткер ретінде аталып жүрген Рафаэль Гроссиге сәттілік тіледі. Бұл да халықаралық саясаттағы маңызды ишаралардың бірі болды.
Қазақстан үшін келесі кезең қандай болады?
Бүгінде Қазақстан әлемдегі ең ірі уран өндіруші елдердің бірі. Бірақ Астана енді тек шикізат экспорттаушы емес, ядролық технологиялар мен қауіпсіздік саласындағы ықпалды ойыншы болуға ұмтылып отыр.
АЭС құрылысы, халықаралық келіссөздерге араласу, МАГАТЭ-мен стратегиялық әріптестіктің күшеюі – мұның бәрі елдің жаңа энергетикалық және геосаяси бағытының элементтері.
Алдағы жылдары Қазақстанның атом саласындағы әрбір шешімі тек ішкі саясат емес, халықаралық деңгейдегі маңызды факторға айналуы мүмкін.
