Астанада өткен Еуразиялық экономикалық форум биыл жай ғана дипломатиялық кездесу емес, энергетикалық болашақ туралы үлкен талқылауға айналды.
Әлемде энергия ресурстары үшін бәсеке күшейіп, геосаяси тұрақсыздық тереңдеп жатқан тұста Қазақстан Еуразиялық кеңістіктегі энергетикалық қауіпсіздік мәселесінде өз ұстанымын ашық көрсетті, деп хабарлайды DKNews.kz.
2026 жылғы форум аясында Қазақстан Республикасының Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов «Еуразиялық энергетикалық интеграция. Қозғалыс векторы» атты панельдік сессияда сөйлеп, ЕАЭО елдері үшін ортақ энергетикалық нарықтардың келешегі туралы маңызды мәлімдемелер жасады.
ЕАЭО үшін жаңа кезең бастала ма?
Министрдің айтуынша, қазіргі жағдайда Еуразиялық экономикалық одақ елдері үшін басты міндет — сенімді әрі өзара тиімді энергетикалық кеңістік құру. Бұл тек мұнай мен газ саудасы ғана емес, бүкіл аймақтың экономикалық тұрақтылығына әсер ететін стратегиялық мәселе.
Қазақстан ортақ мұнай, газ, мұнай өнімдері және электр энергиясы нарықтарын кезең-кезеңімен дамыту идеясын қолдайды. Бірақ Астана бұл процестің асығыс емес, прагматикалық жолмен жүруі қажет екенін ерекше атап өтті.
«Біз шынайы тұрақты, реалистік әрі өзара тиімді тетіктер қалыптастырылған жағдайда еуразиялық энергетикалық интеграцияның кең мүмкіндіктерін көріп отырмыз. Дәл осындай прагматикалық әрі жан-жақты есептелген бірлескен жұмыс Одағымыздың ұзақ мерзімді іргетасын қалыптастырып, ортақ нарықтық үдерістерді жасанды немесе формалды жеделдетуге байланысты тәуекелдерден қорғайды», — деді Ерлан Ақкенженов.
Сарапшылардың пікірінше, бұл мәлімдеме Қазақстанның ЕАЭО ішіндегі позициясын айқын көрсетті: ел энергетикалық интеграцияны қолдайды, алайда ұлттық мүдделердің сақталуын басты орынға қояды.
Қазақстан кіммен және қалай жұмыс істеп жатыр?
Бүгінде Қазақстан энергетика саласында Одақ елдерімен нақты практикалық байланыстар орнатқан.
Ресеймен мұнай-газ кешені мен электр энергетикасы бағытында ірі жобалар іске асырылып жатыр. Қырғызстанмен су-энергетикалық теңгерімді үйлестіру механизмі жолға қойылған. Ал Беларусь пен Армениямен инфрақұрылымды жаңғырту және технология алмасу мәселелері бойынша ынтымақтастық күшейіп келеді.
Форумда айтылған негізгі ойлардың бірі — энергетикалық қауіпсіздік енді тек ресурстар көлемімен өлшенбейді. Қазір технология, цифрландыру және жүйелердің тұрақтылығы басты факторға айналып отыр.
Жасанды интеллект энергетикаға кіріп кетті
Астанадағы форумда ең көп назар аудартқан тақырыптардың бірі — энергетикадағы жасанды интеллект болды.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев жариялаған Цифрландыру және жасанды интеллект жылы Қазақстанның энергетика саласында нақты нәтижелер бере бастағаны айтылды. Қазір AI технологиялары энергетиканың негізгі бағыттарына енгізіліп жатыр.
Министрлік мәліметінше, жасанды интеллект:
- энергия тұтынуды болжауға,
- электр жүктемелерін басқаруға,
- апаттық тәуекелдерді азайтуға,
- диспетчерлік жүйелердің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Қазақстан енді осы тәжірибені ЕАЭО деңгейінде қолдануды ұсынып отыр.
Сарапшылар мұны Одақтың болашақ энергетикалық моделінің алғашқы қадамы деп бағалайды. Себебі алдағы жылдары энергия қауіпсіздігі тек шикізатпен емес, технологиялық артықшылықпен анықталуы мүмкін.
Астана неге маңызды сигнал берді?
Форумдағы Қазақстанның риторикасы бір нәрсені анық көрсетті: Астана ЕАЭО-дағы энергетикалық интеграцияны экономикалық мүмкіндік ретінде қарастырады, бірақ ұлттық қауіпсіздік пен ішкі тұрақтылықтан бас тартуға дайын емес.
Бұл — қазіргі әлемдік жағдайда өте маңызды ұстаным.
Өйткені жаһандық энергетикалық карта өзгеріп жатыр. Еуропадағы дағдарыс, Азиядағы сұраныстың өсуі және технологиялық трансформация Еуразиядағы елдерді жаңа шешімдер іздеуге мәжбүрлеп отыр.
Осындай жағдайда Қазақстан өзін тек ресурс жеткізуші емес, аймақтық энергетикалық архитектураны қалыптастыратын негізгі ойыншылардың бірі ретінде көрсетуге тырысып жатыр.
Ал Астанада өткен форум осы амбицияның ашық көрінісіне айналды.
