Қазақстан мұнай экспортының бағытын кеңейтпек. Каспий құбыр консорциумындағы кезекті іркілістер елдің мұнай экспортына қатысты ең үлкен тәуекелді қайта көрсетті: сыртқа шығарылатын шикізаттың басым бөлігі әлі де бір бағытқа тәуелді, деп хабарлайды DKNews.kz.
10 тамызда Қазақстанның Энергетика министрлігі КҚК жұмысының тұрақсыздығына байланысты Баку–Тбилиси–Жейхан, Баку–Супса бағыттарын және Каспий арқылы Әзербайжан аумағымен өтетін басқа да маршруттарды қосымша экспорт арналары ретінде қарастырып отырғанын хабарлады.
2025 жылы КҚК арқылы 64,8 млн тонна мұнай экспортталды
Тәуелділіктің ауқымын ресми сандар анық көрсетеді.
2025 жылы Қазақстан 78,7 млн тонна мұнай экспорттады. Соның 64,8 млн тоннасы Каспий құбыр консорциумы арқылы жөнелтілді. Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 18%-ға көп.
КҚК Қазақстан кен орындарын Қара теңіз жағалауындағы Новороссийск маңындағы теңіз терминалымен байланыстырады. Елдің экспорттық мұнайының негізгі бөлігі дәл осы инфрақұрылым арқылы өтеді.
Сондықтан Қара теңіздегі тиеу жұмыстарының уақытша тоқтауы бір терминалдың ғана мәселесі болып қалмайды. Ол Қазақстанның бүкіл экспорт тізбегіне әсер етуі мүмкін.
Шабуылдардан кейін мұнай тиеу тоқтатылды
30 шілдеде КҚК теңіз терминалының жұмысы тағы да қауіпке тап болды.
Қазақстан Энергетика министрлігінің КҚК ақпаратына сүйеніп хабарлауынша, Nissos Sifnos танкеріне №3 айлақ құрылғысында мұнай тиеу аяқталып жатқан кезде ұшқышсыз аппарат шабуыл жасаған. Шабуыл қаупіне байланысты тиеу жұмыстары оған дейін тоқтатылған.
Тағы бір Marathi танкеріне терминалдан 6–7 теңіз милі қашықтықта, мұнай тиеуге бара жатқан сәтінде шабуыл жасалғаны хабарланды.
Қазақстан үшін бұл оқиғаның өзі ғана емес, одан туындайтын тәуекел де маңызды. Елдің негізгі экспорт арнасы Астананың тікелей бақылауынан тыс жағдайларға байланысты уақытша шектелуі мүмкін.
Қазақстан басқа бағыттарға мұнайды көбірек жібере бастады
Балама маршруттар туралы әңгіме тек жоспар деңгейінде қалып отырған жоқ.
Шілдеде КҚК-дағы іркілістерден кейін Қазақстан мұнай ағындарының бір бөлігін қайта бөлді. Энергетика министрлігі Атырау–Самара бағыты бойынша тасымал және Қытайға мұнай жеткізу көлемі артқанын хабарлады.
Қазақстанда қазірдің өзінде бірнеше экспорттық бағыт бар. Олардың қатарында КҚК, Атырау–Самара, Қазақстан–Қытай мұнай құбыры және Ақтау порты арқылы Каспиймен тасымалдау бағыты бар.
Енді осы тізімдегі Әзербайжан бағытының рөлін күшейту қарастырылып отыр.
Баку–Тбилиси–Жейхан қазақстандық мұнайды қабылдап жатыр
Каспий арқылы Әзербайжанға мұнай жеткізу Қазақстан үшін жаңа бағыт емес.
Энергетика министрлігінің мәліметінше, 2025 жылы Баку–Тбилиси–Жейхан құбыры арқылы шамамен 1,2 млн тонна қазақстандық мұнай тасымалданған. Әзербайжан тарапы бұл көлемді жылына 2,2 млн тоннаға дейін арттыруға дайын екенін мәлімдеген.
Алайда негізгі айырмашылық көлемнен көрінеді.
Сол 2025 жылы КҚК арқылы Қазақстан 64,8 млн тонна мұнай экспорттады.
Яғни Баку–Тбилиси–Жейхан арқылы тасымалды 2,2 млн тоннаға дейін арттырған күннің өзінде бұл бағыт КҚК-ны толық алмастыра алмайды. Әзірге оның басты қызметі — негізгі экспорт арнасында проблема туындаған жағдайда Қазақстанға қосымша мүмкіндік беру.
Әзербайжан арқылы үш бағыт қарастырылып отыр
Энергетика министрлігі қазір бірден бірнеше бағытты пысықтап жатыр.
Біріншісі — жұмыс істеп тұрған Баку–Тбилиси–Жейхан бағыты. Ол мұнайды Түркияның Жерорта теңізіндегі Жейхан портына жеткізеді.
Екіншісі — Баку–Супса бағыты.
Үшінші нұсқа — мұнайды Каспий арқылы жеткізіп, одан әрі Әзербайжан аумағымен транзиттеу.
Қара теңіздегі соңғы іркілістерден кейін бұл бағыттардың мәні арта түсті. Қосымша маршруттар КҚК мүмкіндігі уақытша шектелген кезде экспорттың кемінде бір бөлігін басқа арнаға бұруға мүмкіндік береді.
Бірақ балама бағыттардың негізгі шектеуі де анық: олар арқылы өтетін қазіргі көлем КҚК-мен салыстыруға келмейді.
Сондықтан Қазақстанның Әзербайжан арқылы жаңа маршруттарды қарастыруын КҚК-дан бас тарту деп қабылдау ерте. Қазір бұл — негізгі экспорттық бағытқа түсетін тәуекелді азайтып, мұнай тасымалын бірнеше арнаға бөлу әрекеті.
2025 жылы Баку–Тбилиси–Жейхан арқылы 1,2 млн тонна қазақстандық мұнай өтті. КҚК арқылы — 64,8 млн тонна.
Осы екі санның арасындағы алшақтық Қазақстан үшін мұнай экспортын шын мәнінде әртараптандыру жолының қаншалықты ұзақ екенін көрсетеді.
