Қазақстан Орталық Азияда көш бастап тұр. Елдегі іске асырылып жатқан және жоспарланған көлік жобаларына өңірдегі барлық инвестицияның шамамен 45%-ы тиесілі, олардың жиынтық құны $32,6 млрд-қа жетеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мұндай деректерді Еуразиялық даму банкі «Көлік дәліздерінің инфрақұрылымы: Еуразиялық көлік қаңқасы жобаларының обсерваториясы және интерактивті картасы — 2026» атты баяндамасында келтіреді. Орталық Азия бойынша ЕАДБ жалпы құны $71,75 млрд-тан асатын 114 жобаны, ал бүкіл Еуразия өңірінде $345 млрд-тан астам сомаға 402 жобаны есепке алған.
2035 жылға дейін $32,6 млрд және 55 жоба
Қазақстанда 2035 жылға дейін халықаралық көлік дәліздерін дамыту бойынша 55 жоба жүзеге асырылып жатыр немесе жоспарланған.
Олардың жалпы құны $32,6 млрд деп бағаланады. Салыстыру үшін, Орталық Азиядағы барлық жобалардың портфелі $71,75 млрд-тан асады. Яғни өңірдегі көлік инфрақұрылымына бағытталған әрбір екінші долларға жуық қаражат Қазақстанға тиесілі.
Бұл ауқым елдің транзиттегі рөлімен де байланысты. ЕАДБ бағалауынша, 2026 жылы Қытай мен Еуропа арасындағы барлық құрлықтық жүк транзитінің 85%-дан астамы Қазақстан арқылы өтеді.
Қазақстан үшін бұл көлік инфрақұрылымын тек ішкі жолдар мен теміржолдардың сапасы мәселесінен әлдеқайда маңызды деңгейге шығарады. Дәліздердің өткізу қабілетіне Азия мен Еуропаның ірі нарықтары арасындағы жүк ағынын ұстап қалу мүмкіндігі тікелей байланысты.
Автожолдарға шамамен $23 млрд бағытталған
Қазақстанның инвестициялық портфеліндегі ең ірі үлес автомобиль жолдарына тиесілі.
ЕАДБ есептеулері бойынша, іске асырылып жатқан және жоспарланған автожол жобаларына $22,71 млрд инвестиция қарастырылған. Теміржол жобаларына тағы $6,25 млрд тиесілі.
Яғни Қазақстанның көлік инвестицияларының шамамен әрбір он долларының жетеуі автомобиль инфрақұрылымымен байланысты.
ЕАДБ дерегінше, соңғы 15 жылда Қазақстан көлік секторын дамытуға шамамен $35 млрд инвестиция салып, 2,5 мың шақырымнан астам теміржол салған.
Ең қымбат жоба — Астана — Қостанай автожолы
ЕАДБ Қазақстандағы іске асырылып жатқан ең ірі бес жоба қатарына бірнеше негізгі автожол бағытын және бір теміржол жобасын енгізді.
Ең қымбат жоба — Астана — Қостанай — Ресей шекарасы автожолын реконструкциялау. Оның құны шамамен $4,09 млрд.
Одан кейін Орал — Атырау автожолын Орал қаласын айналып өтетін учаскемен реконструкциялау жобасы — $2,542 млрд және «Орталық — Батыс» автомагистралінің Астана — Шалқар — Қандыағаш учаскесін салу — $2,511 млрд.
Тағы $1,732 млрд Қызылорда — Сексеуіл автожолын Қызылорданы айналып өтетін учаскемен салу және реконструкциялауға, ал Мойынты — Қызылжар теміржолын салуға $1,42 млрд қарастырылған.
Бұл жобалардың ауқымы инфрақұрылымдық басымдықтың қай бағытқа ауысқанын көрсетеді: елдің орталығын батыс, солтүстік және халықаралық маршруттармен байланыстыратын ұзақ транзиттік дәліздердің өткізу қабілетін ұлғайту.
Орта дәліз жобаларына $12 млрд қарастырылған
Қазақстан үшін негізгі бағыттардың бірі — Транскаспий халықаралық көлік бағдары, яғни Орта дәліз.
Ел аумағы арқылы өтетін осы бағыттағы іске асырылып жатқан және жоспарланған жобалардың инвестициялық көлемін ЕАДБ шамамен $12,01 млрд деп бағалайды.
Қазақстан арқылы өтетін басқа дәліздерге қатысты көрсеткіштер бұдан да жоғары: ТРАСЕКА бағытындағы жобалар — $16,36 млрд, Орталық Еуразиялық дәліз — $15,55 млрд. Бұл сомаларды бір-біріне қосуға болмайды, өйткені бір инфрақұрылымдық жоба бірнеше көлік дәлізіне қатар қызмет етуі мүмкін.
Қазақстан үшін Орта дәліздің маңызы оның Оңтүстік Кавказ арқылы әрі қарай Еуропа нарықтарына шығатын балама бағыт болуымен байланысты.
Қытай Орталық Азия көлігіне $7 млрд-тан астам қаржы салды
Қытай өңірдегі инфрақұрылымдық жобалардың ірі қатысушыларының бірі болып отыр.
ЕАДБ деректері бойынша, Орталық Азияда қытайлық компаниялар қатысатын жобалардың жалпы көлемі $12 млрд-тан асады, ал Қытай көздерінен кредит, грант және тікелей инвестиция түрінде тартылған қаржы $7 млрд-тан жоғары. Мұндай жобалардың басым бөлігі «Бір белдеу — бір жол» бастамасына кіреді.
ЕАДБ Қытай қатысатын өңірдегі ең ірі жоба ретінде Қытай — Қырғызстан — Өзбекстан теміржол дәлізін атайды.
Бұл бағыт Қазақстан аумағынан тікелей өтпейді. Болашақта ол Түрікменстан мен Каспий теңізі арқылы Түркия және ЕО елдеріне жүк жеткізудің қосымша бағытын қалыптастыруы тиіс.
Қазақстан үшін жаңа маршруттардың пайда болуы транзит үшін бәсекенің күшейетінін білдіреді. Қытай — Еуропа құрлықтық жүк ағынындағы қазіргі 85%-дан астам үлес елге мықты бастапқы позиция береді, бірақ көрші мемлекеттер де теміржолдар мен автомагистральдар құрылысын жеделдетіп жатыр.
Жобалардың 62%-дан астамын ұлттық бюджеттер қаржыландырады
Еуразиядағы ірі көлік құрылыстарының негізгі қаржылық ауыртпалығы әзірге мемлекетке түсіп отыр.
Еуразиялық көлік қаңқасын дамыту жобаларының жалпы құнының 62%-дан астамы ұлттық бюджеттер есебінен қаржыландырылады. 402 жобаның 123-іне жеке капитал қатысады, ал олардың жартысына жуығы логистика және қойма инфрақұрылымымен байланысты.
Халықаралық даму банктері 48 жобаға қатысады. Орталық Азияның өзінде олардың қаржысы 114 жобаның 43-іне тартылған.
ЕАДБ өңірдегі негізгі инфрақұрылымдық тәуекелді де көрсетеді: егер бір көлік дәлізінің көршілес учаскелері әртүрлі қарқынмен салынса, «тар жерлер» пайда болады, ал дайын инфрақұрылым есептелген жолаушылар мен жүк ағынына шыға алмайды.
Қазақстан үшін бұл жерде үлкен жүк ағынының тағдыры шешіледі: қазір ел арқылы Қытай — Еуропа құрлықтық транзитінің 85%-дан астамы өтеді, ал 2035 жылға дейін халықаралық көлік дәліздерін дамытуға арналған жобалар портфелі $32,6 млрд-ты құрайды.
Бұған дейін біз Қазақстан мен Қытай арасындағы жүк ағынының өсуі және жаңа көлік бағыттарының рөлі туралы жазған едік.
