Ашықтық жеке назарға ілікті. ЕҚЫҰ ДИАҚБ миссиясы Қазақстандағы Құрылтай сайлауын бақылау қорытындысында ОСК жұмысының жариялылығын, сайлау құжаттарының қолжетімділігін, байқау институтын және партияларды қаржыландыру туралы ақпараттың ашық жариялануын атап өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Құрылтай сайлауын байқау жөніндегі ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросы халықаралық миссиясының баспасөз конференциясында айтылды.
ОСК отырыстары тікелей эфирде көрсетілді
Миссия назар аударған бағыттардың бірі — Орталық сайлау комиссиясының ашық жұмысы.
ОСК отырыстарын тұрақты түрде ашық өткізіп, тікелей эфирде көрсетті. Қабылданған шешімдер ресми сайтта жедел жарияланып отырды. Қолданыстағы сайлау заңнамасы, соның ішінде соңғы өзгерістердің басым бөлігі мен заңға тәуелді нормативтік актілер де ашық қолжетімді болды.
ДИАҚБ миссиясы заңнама мен ресми шешімдердің қолжетімді болуын оң бағалаған. Мұндай тәсіл сайлау науқанына қатысушыларға, байқаушыларға және азаматтарға комиссия шешімдерін ғана емес, олардың құқықтық негізін де бақылауға мүмкіндік береді.
Партиялардың қаржысы туралы ақпарат екі рет жарияланды
Ашықтықтың тағы бір бөлігі партиялардың сайлау науқанын қаржыландыруына қатысты болды.
ОСК қаулысына сәйкес, дауыс беру күніне дейін әр саяси партияның науқанды қаржыландыруы туралы ақпарат екі рет жариялануға тиіс болған. Миссия бұл талаптың орындалғанын атап өтті.
Бұл сайлаудың қаржылық жағын да қоғамдық бақылауға шығарды. Яғни партиялар арасындағы саяси бәсекемен қатар, олардың сайлау науқанына қатысты қаржылық ақпараттың жариялануы да ашықтық тетіктерінің біріне айналды.
Миссия үгітке негізсіз шектеу туралы расталған ақпарат алмаған
Саяси партиялардың сайлауалды тұғырнамалары әлеуметтік және экономикалық мәселелердің кең ауқымын қамтыды.
Құжатта науқанның тұтастай алғанда тыныш әрі ұйымдасқан жағдайда өткені көрсетілген. Сайлау процесіне қатысушылар үгіт-насихат жұмыстарын әкімшілік кедергілерсіз жүргізе алған, ал миссияға үгіт іс-шараларына негізсіз шектеу қойылғаны туралы расталған ақпарат түспеген.
Бұл бағалау тек дауыс беру күнін емес, оған дейінгі сайлау науқанының қалай өткенін де қамтиды.
Құрылтайдың жаңа моделіне қатысты пікір де айтылды
Байқаушылар назарынан Парламенттің жаңа құрылымы да тыс қалмаған.
Миссия сұхбаттасқан саяси партиялар өкілдерінің бір бөлігі партиялық мандаты күшейтілген жаңа бір палаталы Құрылтай заң шығару процесінің сапасын арттыруға мүмкіндік береді деген пікір білдірген.
Бұл жерде әңгіме ДИАҚБ-ның жеке қорытындысы емес, миссия кездескен саяси партиялар өкілдерінің бағасы туралы болып отыр.
Сайлауды 777 халықаралық байқаушы бақылады
Құрылтай сайлауындағы халықаралық байқаудың ауқымы да жоғары болды.
Құжатта сайлауды 42 ел мен 13 халықаралық ұйымнан 777 халықаралық байқаушы бақылағаны көрсетілген. Олардың арасында ТМД, ҰҚШҰ, ШЫҰ, ЕҚЫҰ ДИАҚБ, ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясы, Еуропа Кеңесі және Түркі академиясының миссиялары болды.
Бұл санды Қазақстанның Орталық сайлау комиссиясы да ресми түрде растаған: халықаралық байқауға 42 шет мемлекет пен 13 халықаралық ұйымның 777 өкілі аккредиттелді.
Сонымен бірге отандық ұйымдардан сайлауды бақылауға 80 мыңға жуық байқаушы тартылған. Орталық және аумақтық сайлау комиссиялары барлығы 258 ұйымды аккредиттеген.
Ашықтық бірнеше тетіктен құралды
Миссияның бағалауында сайлау процесінің ашықтығы бір ғана көрсеткішпен өлшенбейді.
Оған ОСК жұмысының жариялылығы, заңнама мен қабылданған шешімдердің қолжетімділігі, қаржыландыру туралы ақпаратты жариялау, ұлттық және халықаралық байқаушылардың қатысуы, сондай-ақ азаматтарды ақпараттандыру кіреді.
Бұған дейін біз Құрылтай сайлауына 777 шетелдік байқаушы қатысатынын және олардың 42 мемлекет пен 13 халықаралық ұйымды білдіретінін жазған едік. Сол кезде халықаралық миссиялардың құрамы белгілі болса, енді назар олардың сайлау процесіндегі ашықтық тетіктеріне берген бағасына ауысты.
