Сайлаушылар тізіміне сенім жоғары болды. ЕҚЫҰ ДИАҚБ миссиясы Қазақстандағы Құрылтай сайлауына қатысты бағалауында тізімдердің дұрыстығы мен қолжетімділігін, ерекше жағдайда дауыс беру тетіктерін және мүгедектігі бар азаматтарға жасалған жағдайларды оң бағаланған аспектілер қатарына қосты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл деректер Астанада өткен ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросының халықаралық байқау миссиясының баспасөз конференциясында айтылды. Миссия назар аударған негізгі мәселенің бірі — азаматтың сайлаушылар тізімінде бар-жоғын тексеріп қана қоймай, түрлі өмірлік жағдайда дауыс беру құқығын пайдалана алуы.
Сайлаушылар тізіміне 12 605 788 адам енгізілді
2 тамыздағы жағдай бойынша Орталық сайлау комиссиясы жүргізетін ұлттық сайлаушылар тізіміне 12 605 788 азамат енгізілген.
Миссия сұхбаттасқан азаматтардың басым көпшілігі тізімнің дұрыстығына сенім білдірген. Сайлаушылар өздері туралы мәліметтермен алдын ала таныса алды.
12,6 млн сайлаушы туралы деректі Орталық сайлау комиссиясы да ресми түрде жариялады. ОСК мәліметінше, осы санға сәйкес 1% резервті қоса есептегенде 12 731 847 сайлау бюллетенін дайындау көзделген.
Сайлаушы үшін мұндағы практикалық мәселе — дауыс беру күні учаскеге келгенде ғана тізімнен өзін іздемей, мәліметтерін алдын ала тексеру мүмкіндігі.
Басқа жерде жүрген азаматтарға дауыс беру жолы қарастырылды
Сайлау күні тұрақты тұрғылықты жерінен тыс жерде болған азаматтар үшін де жеке тетік жұмыс істеді.
Олар уақытша болатын жері бойынша сайлаушылар тізіміне қосылу үшін алдын ала өтініш бере алды. Сонымен қатар басқа учаскеде дауыс беруге мүмкіндік беретін есептен шығару куәліктері қолданылды.
ОСК мәліметінше, сайлау күні 17 132 адам елді мекенінен тыс жерде дауыс беру құқығына арналған есептен шығару куәлігін алған. Бұл дерек дауыс беру басталған күні жарияланған ОСК хабарламасында көрсетілген.
Денсаулығына байланысты учаскеге келе алмайтын, отбасы мүшесіне күтім жасайтын немесе шалғай жерде жүрген азаматтар өтініш берген жағдайда сайлау учаскесінен тыс жерде дауыс бере алды. Заңда көзделген жағдайларда арнайы учаскелер де құрылды.
Мекенжайы жоқ азаматтарға 221 учаскеде мүмкіндік берілді
Тіркелген мекенжайы жоқ азаматтарға бөлек шешім ұсынылды.
Дауыс беру күні олар ел бойынша 221 сайлау учаскесінде іске қосылған онлайн жүйе арқылы тіркеуден өте алды.
Бұл механизмнің құқықтық және техникалық негізін ОСК басқа мемлекеттік органдармен бірлесіп бекітті. Азаматтарды сайлау учаскелерінің мекенжайы бойынша тіркеу тәртібі Орталық сайлау комиссиясының арнайы қаулысында белгіленген.
Бұдан бөлек, сайлаушылар өз учаскесін интернет арқылы алдын ала таба алды. GOV.KZ платформасында өңір мен ЖСН арқылы учаскенің нөмірі мен мекенжайын көрсететін сервис іске қосылды. ОСК бұл сервистің қалай жұмыс істейтінін сайлау алдында түсіндірді.
Мүгедектігі бар азаматтар үшін учаскелер арнайы тексерілді
ДИАҚБ назар аударған тағы бір бағыт — мүгедектігі бар азаматтардың дауыс беруге қолжетімділігі.
Сайлау әкімшілігі учаскелердің қолжетімділігіне мониторинг жүргізді. Комиссия мүшелерінің даярлығына мүгедектігі бар сайлаушылармен жұмыс істеуге арналған арнайы бейнекурс енгізілді, ал ОСК отырыстарында қазақ және орыс ымдау тілдеріне ілеспе аударма қамтамасыз етілді.
ОСК-ның кейінгі мониторингі республикадағы сайлау учаскелерінің 97,8%-ы тексерілгенін көрсетті. Бастапқы тексеруде учаскелердің 15,2%-ында кемшіліктер анықталып, 19 тамыздағы жағдай бойынша ескертулердің 98,6%-ы жойылған. Бұл туралы ОСК-ның ресми мониторинг қорытындысында айтылған.
Тексеру кезінде пандустар, тұтқалар, көмек шақыру батырмалары, арнайы автотұрақ орындары, тактильді көрсеткіштер мен қолжетімді навигация сияқты нақты элементтер қаралған.
Сайлау дауын комиссияға, сотқа немесе прокуратураға беруге болады
ДИАҚБ материалында құқықтық қорғау тетіктері де қамтылған.
Азаматтар, саяси партиялар және басқа қатысушылар сайлауға қатысты даулар бойынша сайлау комиссияларына, соттарға немесе прокуратура органдарына жүгіне алды. Мұндай өтініштер үшін заңнамада қысқартылған қарау мерзімдері қарастырылған.
Сонымен бірге қолданыстағы сайлау заңнамасы, соңғы түзетулер мен заңға тәуелді актілердің басым бөлігі ашық қолжетімділікте жарияланған.
Дауыс беру мүмкіндігі тек учаскеге барумен шектелмеді
Миссия бағалаған тетіктердің ортақ ерекшелігі — сайлаушының нақты жағдайына бейімделген бірнеше жолдың болуы.
Азамат тізімдегі мәліметін тексере алды, басқа елді мекенде дауыс беру мүмкіндігін пайдаланды, денсаулығына байланысты үйден дауыс беруге өтініш берді немесе тіркелген мекенжайы болмаған жағдайда арнайы жүйе арқылы тіркеле алды.
Бұған дейін біз қазақстандықтардың Құрылтай сайлауында өз учаскесін онлайн қалай таба алатынын жазған едік. Сайлау аяқталғаннан кейін ДИАҚБ бағалауында дәл осы тетіктердің практикалық жағы — тізімнің дұрыстығы, рәсімдердің қолжетімділігі және азаматтың әртүрлі жағдайда дауыс бере алу мүмкіндігі — жеке назарға алынды.
