Вакансиялар есірткі желісінің тұзағы болған. Қазақстан ІІМ дерегінше, call-орталық операторы, HR-менеджер, курьер, логист немесе тіпті химик қызметі ретінде ұсынылған жұмыс арқылы адамдар халықаралық есірткі тарату жүйесіне тартылған, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ауқымды арнайы операция бір жылдан астам уақытқа созылып, бірнеше мемлекетті қамтыды. Қазақстандық құқық қорғаушылар Украина мен Албаниядағы әріптестерімен, Қазақстан және Украина бас прокуратураларымен, Интерполмен және АҚШ Есірткіге қарсы күрес басқармасымен бірлесіп жұмыс істеген.
HR, оператор және курьер іздеген, ал адамдарды есірткі бизнесіне тартқан
Схеманың ең қауіпті тұстарының бірі — адамдарды жұмысқа шақыру тәсілі.
ІІМ мәліметінше, үміткерлерге сырттай қарағанда кәдімгі болып көрінетін қызметтер ұсынылған: call-орталық операторлары, HR-менеджерлер, химиктер, курьерлер, есірткі жасырын орналастырушылар, логистер және қойма қызметкерлері қажет делінген.
Адамдарға жеңіл табыс уәде етілген. Алайда кейін олар халықаралық есірткі желісінің түрлі буындарына тартылған.
«Бұл рөлдері нақты бөлінген тармақталған қылмыстық құрылым болды. Оны шекаралас мемлекеттің 36 жастағы азаматы ұйымдастырған. Қазақстан ІІМ операцияның барлық негізгі кезеңіне — цифрлық дәлелдемелерді талдаудан және желіге қатысушыларды анықтаудан бастап, еліміздің аумағында тінту мен ұстау шараларын жүргізуге дейін қатысты», — деді ҚР ІІМ Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл комитеті төрағасының орынбасары Қуандық Әлжанов.
Интернеттен жұмыс іздеп жүрген адам үшін қауіптің негізгі тұсы да осында: заңсыз қызмет «закладчик керек» деген ашық ұсыныстың артында емес, үйреншікті атауы бар вакансияның ішінде жасырылған.
Төрт мың цифрлық дәлел 31 Telegram есірткі дүкеніне шығарды
Тергеудің елеулі бөлігі цифрлық дәлелдемелерге сүйенген.
Қылмыстық әрекетті құжаттау барысында Украинада вербовкамен айналысқан call-орталықтарда 26 тінту жүргізіліп, шамамен төрт мың цифрлық дәлелдеме тәркіленген.
Оларды талдау нәтижесінде Telegram-дағы 31 есірткі дүкені, схеманы ұйымдастырушылар және жүздеген тартылған адам анықталған.
Олардың Қазақстан аумағында есірткі таратуға қатысы бар-жоғын ІІМ қызметкерлері жеке тексерген.
Бұл жерде мәселе бірнеше аккаунт туралы емес. Құқық қорғаушылар бір жүйеге байланыстырылған ондаған цифрлық алаңды анықтаған.
Киевте 70 тінту жүргізілді
Операцияның келесі белсенді кезеңі мамырда басталды.
Қазақстан ІІМ өкілдерінің қатысуымен Киев пен Киев облысында 70 тінту жүргізілді. Құқық қорғаушылар адамдарды тартумен айналысқан call-орталықтардың қызметін тоқтатып, болжамды қылмыстық қауымдастықтың 27 белсенді қатысушысын анықтады.
Бұл кезең туралы ІІМ мамыр айында жеке хабарлаған.
Тергеу нұсқасы бойынша, дәл осындай call-орталықтар арқылы есірткі желісіне жаңа орындаушылар тұрақты түрде тартылып отырған.
Шілдеде операция Қазақстан аумағына жетті
Келесі кезең еліміздің өзінде өтті.
Шілде айында украиналық құқық қорғаушылардың қатысуымен Қазақстанда тағы 15 тінту жүргізілді. ІІМ ел ішінде есірткі сатуға қатысы бар деген күдікпен желі мүшелерінің ұсталғанын хабарлады.
Бұл кезең туралы полиция шілде айында хабарлаған.
Қазақстан үшін бұл дерек ерекше мәнге ие: шетелде анықталған халықаралық вербовка жүйесінің ел ішінде де орындаушылары мен тарату арналары болған.
Желіден шыққысы келгендерді ұрып-соққан
Істің ең ауыр бөлігі тартылған адамдарға қолданылған қысымға қатысты.
ІІМ мәліметінше, құрылым ішінде қатаң ішкі тәртіп болған. Қылмыстық әрекеттен бас тартқысы келген адамдарға айыппұл салынған, оларды ұрып-соғып, заңсыз ұстап отырған.
«Қылмыстық әрекеттен бас тартуға тырысқан адамдарға айыппұл салынды, оларды ұрып-соғып, заңсыз ұстаған. Тартымды вакансиялардың артында жұмысқа орналастыру емес, адамды есірткі бизнесіне тарту тұрды, кейін одан шығуға мүмкіндік бермеген», — деді Қуандық Әлжанов.
Бұл схеманың қаупін одан әрі күшейтеді: адам алғашында жай ғана жұмыс ұсынысына келіскенімен, кейін құрылымнан шыға алмай қалуы мүмкін болған.
Тағы 35 тінту және 24 келі есірткі қоспасы
Операцияның қорытынды кезеңінде Украинаның бес облысында және Киев қаласында тағы 35 тінту жүргізілді.
Азаматтарды тартумен айналысқан халықаралық желінің екі буыны жойылған.
Операция барысында:
- 24 келі синтетикалық есірткі қоспасы;
- 3,5 мыңнан астам қолдан оралған шылым;
- шамамен екі мың дайын қаптама тәркіленді.
Жеті адам ұсталды, ал тағы тоғыз қатысушыға, ІІМ мәліметінше, айып тағылған.
Тергеу әлі аяқталған жоқ. Құқық қорғаушылар халықаралық желінің ұйымдастырушылары мен басқа да қатысушыларын анықтауды жалғастырып жатыр.
«Бұл сандардың артында көшеге жетпей қалған мыңдаған есірткі дозасы тұр. Бұл — адамдардың сақталған денсаулығы, есірткіге тәуелділіктің салдарынан қорғалған отбасылар және қылмыстық бизнеске тартылудан аман қалған азаматтар», — деді Әлжанов.
Telegram есірткі желісінің негізгі құралдарының біріне айналған
Схемада цифрлық орта ерекше рөл атқарған.
Тәркіленген материалдарды талдау құқық қорғаушыларға Telegram-дағы 31 есірткі дүкеніне шығуға мүмкіндік берген. Мессенджерлер тек есірткі сатуға емес, жаңа орындаушыларды іздеуге де пайдаланылған.
Мұндай схемалар Қазақстанда бұған дейін де кездескен. Біз бұрын Telegram-дағы хат алмасу екі студент қызды есірткі курьерлігіне қалай әкелгені және олардың нақты түрме жазасын алғаны туралы жазған едік.
ІІМ мектеп оқушылары мен студенттерге де «жылдам ақша», тәжірибесіз-ақ жоғары табыс ұсынатын күмәнді хабарландыруларға сақ болуды ескерткен.
Қауіпті вакансияны қалай тануға болады
Қазіргі арнайы операция көрсеткендей, қызмет атауының өзі жұмыстың қауіпсіз екеніне кепілдік бермейді.
Күдік тудыратын белгілер:
- тәжірибесіз адамға шамадан тыс жоғары табыс ұсыну;
- компанияның нақты атауы мен қызмет саласын жасыру;
- байланысты тек жабық мессенджер арқылы жүргізу;
- белгісіз пакеттерді тасымалдауды немесе сақтауды ұсыну;
- жасырын орындарды суретке түсіріп, координат жіберуді сұрау;
- түсініксіз тапсырмалар үшін қолма-қол ақша немесе криптовалюта ұсыну;
- ресми еңбек қатынасын рәсімдеуден бас тарту.
ІІМ қазақстандықтарды интернеттегі «жеңіл табыс» ұсыныстарына сын көзбен қарауға шақырады.
Бұл оқиғадағы ең үлкен қауіп алғашқы байланыстан басталған: адам HR-менеджер, оператор немесе логист қызметіне өтініш беріп, кейін халықаралық есірткі желісінің ішінде қалып қоюы мүмкін болған. ІІМ дерегінше, кейбір тартылған адамдарға одан шығуға мүмкіндік бермеген.
