Ірі өнеркәсіп кәсіпорындары стратегиялық тұрғыдан шешуші кезеңге қадам басты. Олардың дәстүрлі артықшылықтары — капитал, инфрақұрылым, өндірістік қуат, клиенттермен байланыс, жеткізу тізбектері, жинақталған тәжірибе және ұзақмерзімді инвестицияларға қолжетімділік — әлі де маңызды. Алайда осы артықшылықтар ұйымның өзгеріске бейімделуін тежеп, ескірген шығындар құрылымын сақтап, шешім қабылдауды баяулатса немесе инновацияларды коммерцияландыруға кедергі келтірсе, әлсіз тұсқа айналуы мүмкін. Senior Advisor басылымына берген эксклюзивті сұхбатында швед ғалым-практигі әрі халықаралық бизнес стратегі Алекс Матрссон мырза Парсы шығанағы араб мемлекеттерінің ынтымақтастық кеңесіне (GCC) мүше елдердің өнеркәсібі үшін басты мәселе енді өндіріс ауқымын ұлғайту ғана емес, сол ауқымды әлемдік нарықта қолдануға болатын құзыреттерге айналдыру екенін айтады.
Өндіріс ауқымынан стратегиялық құзыретке
Әлемде бұрыннан орныққан өнеркәсіп компаниялары әуелден технологияға негізделіп құрылған кәсіпорындармен, белгілі бір салаға маманданған жаңа бәсекелестермен, тың бизнес үлгілерімен және барған сайын күрделене түскен халықаралық экожүйелермен бәсекелесіп жатыр. Матрссон мырзаның пікірінше, бәсекелік артықшылық активтерді иеленуден гөрі, сол активтерді, технологияларды, мамандарды, деректерді, зияткерлік меншікті және нарыққа шығу мүмкіндіктерін өзгелерден жылдам әрі ұтымды біріктіре білуге байланысты болып келеді.
Парсы шығанағындағы ірі өнеркәсіп кәсіпорындары үшін бұл әрі сын-қатер, әрі зор мүмкіндік. Энергетика, инфрақұрылым, логистика, капитал, географиялық орналасу және стратегиялық инвестициялар өңір экономикасын әртараптандыруға және өнеркәсіпті жаңғыртуға берік негіз қалайды. Бірақ мұндай негіздің болуы халықаралық бәсекеге қабілеттілікті өздігінен қамтамасыз етпейді. Матрссон мырзаның стратегиялық пайымында активтер — өнеркәсіп стратегиясының бастапқы нүктесі, ал ұзақмерзімді артықшылықтың көзі — құзыреттер.
Сондықтан өңірдегі өнеркәсіп алыптарының стратегиялық маңызы жекелеген компаниялардың нәтижесімен шектелмейді. Матрссон мырза атап өткендей, қуатты кәсіпорындар озық өндірістің тірегіне айналып, жергілікті жеткізу тізбектерін тереңдете алады. Олар технологияларды енгізуді жеделдетіп, қосылған құны жоғары жұмыс орындарын құруға, экспорттық әлеуетті арттыруға және халықаралық инвестициялар тартатын платформалар қалыптастыруға ықпал етеді. Мұндай компаниялар Парсы шығанағы елдерін жаһандық құн тізбектеріне тереңірек кіріктіре отырып, экономикалық орнықтылық пен стратегиялық дербестікті нығайта алады.
Бәсеке экожүйелер деңгейіне көтеріліп келеді
Өнеркәсіптегі бәсекенің негізін енді баға, ауқым және өндірістік қуат қана айқындамайды. Матрссон мырза жылдамдықты, клиент қажеттілігін терең түсінуді, инновацияны, операциялық тиімділікті, деректерді, зияткерлік меншікті, қаржыландыруды, мамандарды, орнықтылықты және халықаралық нарықтарға қолжетімділікті бәсекелік артықшылықтың барған сайын маңызды көздері ретінде қарастырады.
Матрссон мырзаның талдауындағы маңызды айырмашылықтың бірі — қалыптасқан нарықта бәсекелесу мен нарықтың өзін қалыптастырудың арасы. Тек өнім сататын компания қолданыстағы шарттар аясында бәсекелеседі. Ал технологиялық серіктестіктер құратын, саладағы шешуші байланыс буындарын бақылайтын, жеткізушілердің жұмысын үйлестіретін, жаһандық құзырет орталықтарын қалыптастыратын және жаңа қызмет үлгілерін енгізетін өнеркәсіп кәсіпорны өз саласының құрылымына ықпал ете бастайды.
Сондықтан Индустрия 4.0 өнеркәсіптің экономикалық нәтижелерін өзгерткен кезде маңызды. Жасанды интеллектке негізделген операциялар, цифрлық егіздер, жабдықтың жай-күйін болжауға сүйенетін техникалық қызмет көрсету, автономды процестер және ақылды өндіріс нәтижелердің құбылмалылығын азайтып, капиталдың қайтарымын арттыра алады. Сонымен бірге олар білім мен тәжірибе жинауды жеделдетіп, ақпараттық артықшылық қалыптастырады. Матрссон мырза ұсынатын стратегиялық қисын қарапайым: технология сырт көзге әсер қалдыру үшін емес, экономикалық нәтижені жақсарту үшін қызмет етуі керек.
Стратегиялық жаңару бизнес үлгілерін өзгертуді талап етеді
Парсы шығанағы елдерінің өнеркәсіп стратегиясының келесі кезеңі қолданыстағы операцияларды жаңғыртумен шектелмей, құн жасаудың тәсілдерін қайта қарауға бағытталуы тиіс. Матрссон мырза өнімді қызметтермен толықтыруды, «өнім қызмет ретінде» үлгісін, нәтижеге негізделген келісімшарттарды, өнеркәсіптік платформаларды және деректерге сүйенген ұсыныстарды осы өзгерістің тетіктері деп атайды. Бұлар өндірушілерге клиенттер үшін ұзақмерзімді шешімдер ұсынатын компанияларға айналуға мүмкіндік береді.
Стратегиялық бірігу және сатып алу мәмілелері, халықаралық бірлескен кәсіпорындар, лицензиялау, бірлескен әзірлемелер және корпорация аясында жаңа венчурлық бизнестер құру өз күшімен қалыптастыруға тым көп уақыт кететін құзыреттерге жол аша алады. Матрссон мырзаның пікірінше, тік интеграция шешуші құзыретті бақылау стратегиялық артықшылық беретін жағдайда орынды. Ал сыртқы маманданған компаниялар жоғары жылдамдық, икемділік немесе инновация ұсына алса, жекелеген қызметтерді сыртқа беру де қалыпты шешім ретінде қабылдануы керек.
Тұрақты даму да осы стратегиялық қисынға сүйенуі тиіс. Матрссон мырза декарбонизацияны, айналымды экономиканы, энергия мен суды тиімді пайдалануды, ресурстар өнімділігін және климаттық өзгерістерге төзімділікті тек есептілік міндеттері ретінде емес, инновация мен бәсекеге қабілеттіліктің көздері ретінде қарастыру қажет екенін айтады.
Парсы шығанағы өнеркәсібі: жаһандық бәсекеге апаратын алты ұлттық жол
Біріккен Араб Әмірліктерінде Матрссон мырза ADNOC, Emirates Global Aluminium, DP World, Masdar және Mubadala қатысатын, экожүйеге сүйенген өнеркәсіптік үлгіні бөліп көрсетеді. Бұл кәсіпорындар ұлттық инфрақұрылым мен капиталды халықаралық өнеркәсіптегі берік ұстанымға айналдырудың әртүрлі жолын танытады. Мысалы, DP World Парсы шығанағында құрылған инфрақұрылымдық бизнестің жаһандық логистика мен жеткізу тізбектерін біріктіретін платформаға қалай айнала алатынын көрсетеді. Ал Masdar осы өңірден шыққан таза энергетика кәсіпорнының халықаралық деңгейге өсуін айғақтайды.
Бахрейннің өнеркәсіптік даму жолы өзгеше болғанымен, оның тәжірибесі де маңызды. Матрссон мырза Aluminium Bahrain мен Bapco Energies компанияларын елдің өнеркәсіптік негізін көрсететін елеулі мысалдар ретінде атайды. Оның талдауынша, Бахрейннің мүмкіндігі өндірістің технологиялық деңгейін көтеруде, логистиканы, энергетикалық интеграцияны, кейінгі өңдеу сатыларында қосылған құн жасауды және халықаралық серіктестіктерді дамытуда жатыр. Бұл ел ішіндегі өнеркәсіптік құзыреттерді халықаралық нарықтармен тиімдірек байланыстыруға мүмкіндік береді.
Кувейтке қатысты Матрссон мырза Kuwait Petroleum Corporation мен EQUATE Petrochemical Company компанияларын елдің өнеркәсіптік негізінің маңызды құрамдастары ретінде көрсетеді. Оның пікірінше, стратегиялық мүмкіндік шикізатқа тәуелді құн жасау бағыттарымен шектелмей, энергетика мен мұнай-химиядағы құзыреттерді қосылған құны жоғары химиялық өнімдерге, озық материалдарға, технологиялық серіктестіктерге және халықаралық бәсекеге қабілетті өнеркәсіптік платформаларға айналдыруда.
Оманның өнеркәсіптік кеңістігіне OQ, Oman LNG, Sohar Aluminium, сондай-ақ Дукм мен Сохардың кең ауқымды экожүйелері кіреді. Матрссон мырза бұл платформаларды энергетика, өндіріс, логистика, теңіз қатынасы және халықаралық сауданы байланыстыру мүмкіндігі ретінде қарастырады. Оның пайымынша, Оманның географиялық орналасуы озық өнеркәсіптік құзыреттермен және әлемдік желілерге кіріккен жеткізу тізбектерімен ұштасқанда стратегиялық активке айнала алады.
Парсы шығанағы өнеркәсібінің келесі даму кезеңінде орталық орын алатын Сауд Арабиясында Saudi Aramco, SABIC, Ma’aden және ACWA Power компаниялары жұмыс істейді. Олардың халықаралық даму бағыттары энергетикалық интеграцияны, химия өнеркәсібін, тау-кен өндірісі мен металлургияны, инфрақұрылымды және таза энергетиканы қамтиды. Матрссон мырза осы әртүрлі үлгілерді өңір компанияларының халықаралық деңгейге шығуы үшін бірыңғай формула жоқ екенінің дәлелі деп санайды. Ортақ сабақ мынада: ел ішіндегі өндіріс ауқымы жаһандық технологиялық, инвестициялық, жеткізу және клиенттік желілердегі берік ұстанымға айналғанда стратегиялық құндылыққа ие болады.
Катарда Матрссон мырза QatarEnergy, Industries Qatar және Nakilat компанияларын ресурстық артықшылықтарды энергетикамен, мұнай-химиямен, теңіз тасымалымен, инфрақұрылыммен және халықаралық коммерциялық желілермен байланыстырудың маңызды мысалдары ретінде атайды. Оның пікірінше, Катардың стратегиялық мүмкіндігі ресурстық қуаттан барған сайын күрделі әрі дамыған халықаралық өнеркәсіптік және энергетикалық құзыреттерге қарай ілгерілеуде жатыр.
Осы ұлттық экожүйелердің бәрінен Матрссон мырза ортақ стратегиялық заңдылықты көреді: ең мықты кәсіпорындар ел ішіндегі артықшылықтарын шекарадан тыс жерде де қолдануға болатын құзыреттерге айналдыра алатындар болады. Парсы шығанағынан шын мәнінде жаһандық деңгейдегі өнеркәсіп көшбасшылары шығуы үшін дәл осы өзгеріс шешуші мәнге ие.
Халықаралық даму және коммерциялық дипломатия
Матрссон мырзаның пікірінше, Парсы шығанағындағы ірі өнеркәсіп кәсіпорындары үшін ең маңызды өзгеріс — өңірлік қуаттан халықаралық деңгейдегі стратегиялық ұстанымға көшу. Халықаралық нарыққа шығу өндірістің артылған өнімін экспорттаумен ғана шектелмеуі керек. Бұл — шетелдік инвестициялар, сатып алу мәмілелері, серіктестіктер, технологиялық байланыстар, халықаралық зерттеулер мен әзірлемелер, жаһандық сатып алу жүйелері, мамандар желілері және сенімді клиенттік экожүйелер арқылы әлемдік құн тізбектерінен мақсатты түрде орын алу.
Өнеркәсіптік кеңею инфрақұрылыммен, энергетикалық қауіпсіздікпен, стратегиялық материалдармен, технологиямен, реттеумен және ұлттық мүдделермен тоғысқанда коммерциялық дипломатияның маңызы артады. Матрссон мырза компания басшылары, үкіметтер, елшіліктер, мемлекеттік инвестициялық құрылымдар, сауда институттары және салалық қауымдастықтар бірлесе отырып, нарыққа кірудегі кедергілерді азайта алатынын айтады. Олар институттар арасындағы сенімді қалыптастырып, серіктестіктерге жол ашып, Парсы шығанағы өнеркәсібінің халықаралық беделін нығайта алады.
Сондықтан Матрссон мырза коммерциялық дипломатияны салтанатты рәсімдермен шектелетін қызмет емес, стратегиялық құзырет ретінде түсіну қажет деп санайды. Ол компанияларға серіктестерді анықтауға, реттеу ортасын түсінуге, институттар алдында сенімділігін орнықтыруға, инвестициялық байланыстарды дамытуға және халықаралық кеңеюге жағдай жасауға көмектеседі.
Мұндағы мақсат — мемлекеттің корпоративтік стратегияға араласуы емес. Матрссон мырза ұсынатын стратегиялық қисын компаниялардың халықаралық дамуы мен ұлттық экономикалық дипломатияның өзара үйлесуін көздейді. Мұндай үйлесім Парсы шығанағы компанияларына халықаралық өсімге қол жеткізумен қатар, елдің өнеркәсіптік беделін және стратегиялық жеткізу тізбектерінің орнықтылығын нығайтуға мүмкіндік береді.
Ұлттық көшбасшыдан жаһандық өнеркәсіптік платформаға
Парсы шығанағының келесі буын өнеркәсіп көшбасшылары өзгеріске бейімделетін құзыреттерін дамытуы керек. Бұл — технологиялық және нарықтық өзгерістерді аңғару, жаңа мүмкіндіктерді іске асыру, активтер мен ұйым құрылымын үздіксіз қайта бейімдеу қабілеті. Матрссон мырза мұны өндіріс ауқымы мен ұзақмерзімді бәсекелік артықшылықты жалғайтын негізгі көпір деп есептейді.
Ол үшін басқару философиясы да өзгеруі қажет. Капиталды бөлу тек өндірістік қуатты ұлғайтуға емес, құзыреттерді дамытуға көбірек бағытталуы тиіс. Инновацияны тәжірибе жүргізумен емес, оны коммерцияландыру нәтижесімен өлшеу керек. Халықаралық кеңею географиялық қатысу ауқымымен емес, стратегиялық ұстаныммен бағалануы қажет. Кадрлық стратегия қызметкерлерді жұмысқа қабылдаумен шектелмей, ұйымның тұтас үйренуіне және жаһандық деңгейде жұмыс істеу құзыреттерін дамытуға басымдық беруі керек. Бұл қағидаттар Матрссон мырзаның өнеркәсіптік трансформацияға қатысты тәсілінің маңызды бөлігін құрайды.
Ең мықты компаниялар өнім өндіруші ғана емес, тұтас экожүйенің жұмысын үйлестірушіге айналады. Матрссон мырзаның пікірінше, Парсы шығанағының өнеркәсіп көшбасшылары жеткізушілерді, клиенттерді, технология ұсынушыларды, университеттерді, инвесторларды, үкіметтерді және халықаралық серіктестерді бәсекелестер оңай қайталай алмайтын экожүйелерге біріктіруі тиіс.
Парсы шығанағындағы өнеркәсіптік бәсекеге қабілеттіліктің терең мәні осында. Матрссон мырза өңірге дәстүрлі артықшылықтарынан бас тартудың қажеті жоқ екенін айтады. Оларды ішкі нарықтан тыс жерде де құн жасайтын құзыреттерге айналдыру керек.
Ұзақмерзімді бәсекелік артықшылық және көпқырлы құндылық
Парсы шығанағындағы ірі өнеркәсіп кәсіпорындарының ұзақмерзімді бәсекелік артықшылығын үнемі өзгеріп отыратын құбылыс ретінде түсіну қажет. Матрссон мырзаның пікірінше, мұндай артықшылық құнды, қайталауға қиын, әртүрлі нарыққа бейімделе алатын, сондай-ақ экономикалық, әлеуметтік және экологиялық тұрғыдан негізді болуы тиіс.
Экономикалық құндылық өнімділік, табыстылық, инновация, инвестиция, экспорт және қосылған құны жоғары өнеркәсіптік қызмет арқылы қалыптасады. Әлеуметтік құндылық дағдыларды дамыту, ұлттық кадрларды даярлау, білім беру мен алмасу, кәсіпкерлік және өнеркәсіптік қауымдастықтарды нығайту арқылы жасалады. Экологиялық құндылық көміртек шығарындыларын азайтудан, ресурстарды тиімді пайдаланудан, айналымды экономикадан, су ресурстарын жауапкершілікпен басқарудан, таза технологиялардан және өзгерістерге төзімділіктен туындайды. Матрссон мырза бұларды бір-бірінен бөлек міндеттер емес, өзара байланысты бағыттар ретінде қарастырады.
Матрссон мырзаның пайымынша, энергия тиімділігі бәсекеге қабілеттілікті арттыра алады, айналымды экономика жаңа табыс көздерін ашады, ал озық өндіріс ұлттық құзыреттерді дамыта отырып, өнімділікті көтереді. Халықаралық кеңею, өз кезегінде, елдің өнеркәсіптік негізін нығайтатын жаңа білім мен тәжірибе әкеледі.
Демек, стратегиялық мүмкіндік тұрақты даму бәсекеге қабілеттілікті күшейтетін өнеркәсіптік үлгі құруда жатыр. Матрссон мырза Парсы шығанағындағы ең орнықты өнеркәсіп компаниялары біртұтас негізгі құзыреттері арқылы экономикалық, әлеуметтік және экологиялық құндылық жасай алатын кәсіпорындар болатынын айтады.
Қорытынды
Швед ғалым-практигі әрі халықаралық бизнес стратегі Алекс Матрссон мырза Парсы шығанағының келесі буын өнеркәсіп көшбасшылары ұлттық чемпион туралы дәстүрлі түсініктің аясынан шығып, әлемдік байланыстары дамыған өнеркәсіптік платформаларға айналуы керек деп санайды. Матрссон мырзаның пікірінше, олардың бәсекелік қуаты капиталға, энергияға, инфрақұрылымға немесе қолда бар активтерге ғана тәуелді болмайды. Инновация жасау, халықаралық деңгейде даму, экожүйелерді үйлестіру және коммерциялық дипломатияны стратегиялық құзырет ретінде қолдану қабілеті де шешуші рөл атқарады.
Парсы шығанағы өнеркәсібінің болашақтағы бәсекеге қабілеттілігін бір мезгілде бірнеше бағытта құндылық жасайтын кәсіпорындар айқындайды. Олар өнімділік пен экспорт арқылы экономикалық құндылық, дағды мен білім арқылы әлеуметтік құндылық, ресурстарды тиімді пайдалану мен өнеркәсіптің орнықтылығы арқылы экологиялық құндылық қалыптастырады. Матрссон мырза үшін стратегиялық міндет айқын: ұлттық артықшылықты жаһандық құзыретке, жаһандық құзыретті халықаралық ықпалға, ал халықаралық ықпалды ұзақмерзімді құндылық жасауға айналдыру.
Матрссон мырзаның болашаққа бағытталған тұжырымына сәйкес, Парсы шығанағының өнеркәсіп көшбасшылары бүгінде жаһандық құн тізбектеріне қатысушы болумен шектелмей, сол тізбектерді қалыптастырушылардың қатарына қосыла алады. Бұл үшін құзыреттері өзге нарықтарда да қолданылатын, серіктестіктері бірін-бірі күшейтетін, инновациялары жаңа нарықтар ашатын кәсіпорындар құру қажет. Олардың экономикалық, әлеуметтік және экологиялық үлесі өңірдің ұзақмерзімді бәсекеге қабілеттілігін нығайтуға қызмет етуі тиіс.
Алекс Матрссон мырза туралы
Алекс Матрссон мырза — швед ғалым-практигі және халықаралық бизнес стратегі. Ол — болашақты болжай білетін жаһандық көшбасшы, тәлімгер, кәсіпкер, аға оқытушы, зерттеуші және халықаралық бизнес жөніндегі беделді кеңесші. Матрссон мырза Швецияда халықаралық бизнес стратегиясы бағытын ең жоғары нәтижемен тәмамдаған түлек. Оның жаһандық құн тізбегінің әртүрлі буындарында бизнесті бастау, жүргізу және басқару, сондай-ақ инвесторлармен, шағын және орта кәсіпорындармен, трансұлттық корпорациялармен, мемлекеттік органдармен, университеттермен және пәнаралық зерттеу институттарымен халықаралық деңгейде жұмыс істеу тәжірибесі мол. Матрссон мырза саясат, бизнес стратегиясы, өнеркәсіптік маркетинг, коммерциялық дипломатия және ғылыми зерттеулер нәтижелерін коммерцияландыруға қатысты стратегиялық мәселелер бойынша өз ұстанымдарын ілгерілетеді. Жоғары білім саласында Матрссон мырза күтпеген жаңалықтардың, инновацияның және өзара ықпалдастықтан туатын синергияның күшіне сенеді. Сондықтан осы ұғымдар оның білім тарату қызметінің негізін құрайды. Ол әдістемелік қатаңдыққа сүйенетін прагматикалық тәсілді қолданады. Негізгі бизнес ұғымдарын жүйелі әрі нәтижелі меңгертумен қатар, студенттердің өз ойы мен шешімдерін саралай білу қабілетін дамытады. Оның мақсаты — студенттерге ең озық білімін нақты істе нәтижелі қолдануға мүмкіндік беру. Осы арқылы олар өз қауымдастықтарының, өңірлерінің және әлемдегі кең қоғамның әлеуметтік әрі экономикалық әл-ауқатын арттыратын маңызды күшке айнала алады. Матрссон мырзаның ғылыми ізденістері сауданы ілгерілету, дамушы нарықтар, бизнестің орнықтылығы және халықаралық дамуға желілік тәсіл қолдану тақырыптарына шоғырланған. Алекс Матрссон мырза — Швецияның оңтүстік-шығысындағы жағалауда орналасқан Кальмар қаласынан тарайтын скандинавиялық Матрссон әулетінің мүшесі. Бұл әулет консервативті қағидаттарды берік ұстанып, білімге, дәстүрге және бүкіл әлемдегі ортақ игілікке қызмет етуге мән береді. Матрссон мырзаның жеке қызығушылықтары да кең: көк киттер, араб жылқылары, классикалық музыка, этикалық капитализм, дін, мәдениет, Солтүстік Еуропа елдері, Парсы шығанағы өңірі және Орталық Азия, әсіресе Қазақстан.
