Радикалдану қаупі қайта күшейіп келеді. Қазақстан үшін негізгі мәселенің бірі — діни сенім бостандығы мен адамды мемлекетке, қоғамға және зайырлы заңнамаға қарсы қоюы мүмкін әрекеттердің арасындағы шекараны нақты ажырату, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Варшавада өткен ЕҚЫҰ-ның Адами өлшем жөніндегі конференциясының үшінші сессиясында Қарағанды облысы Діни бірлестіктер клубының модераторы, дін мәселелері жөніндегі сарапшы Дмитрий Полтаренко айтты.
Қазақстандағы зайырлылық дінмен күресуді білдірмейді
Талқылаудың өзегінде зайырлы мемлекет қағидаты тұрды. Полтаренконың айтуынша, дін мен мемлекеттің бөлінуі дінді қоғамдық өмірден ығыстыруға емес, түрлі көзқарастағы адамдар үшін тең құқықтық жағдай қалыптастыруға тиіс.
«Зайырлылық — атеизмді насихаттау емес. Зайырлылық — Қазақстан Республикасында әр адамның және әрбір діни ұйымның заң талаптарын сақтай отырып, еркін дамуына мүмкіндік беру», — деді Дмитрий Полтаренко.
Мұндай қағида мемлекеттің дүниетанымдық бейтараптығын көздейді. Мемлекеттің міндеті — ар-ождан бостандығын қамтамасыз ету және сонымен бірге қоғамдық қауіпсіздікті қорғау.
Оның практикалық маңызы түрлі топтардың мүдделері түйісетін салаларда анық байқалады. Білім беру жүйесінде, мемлекеттік қызметте, денсаулық сақтау саласында және әскерде азаматтарға діни ұстанымына қарамастан ортақ талаптар қолданылуы керек.
Негізгі қауіп — жалған діни түсініктер арқылы радикалдану
Полтаренко әлемде діни радикалданудың жаңа толқыны байқалып отырғанын және оның Қазақстанға да әсер ететінін айтты.
Сарапшының сөзінше, мәселе ең алдымен адамды мемлекет пен қоғамға қарсы қоятын, зайырлы заңнаманы жоққа шығаратын және халықтың осал топтарының әлсіз тұстарын пайдаланатын жалған діни түсініктерге қатысты. Бұл тұрғыда жастар ерекше назарда.
Мұнда діни сенім бостандығының шегі туралы мәселе алға шығады. Адамның белгілі бір сенімді ұстану құқығы мен оны қоғамдық кеңістікте білдіруі айналасындағы адамдардың құқықтары мен қауіпсіздігіне әсер еткен жағдайда бірдей қарастырыла алмайды.
Сонымен бірге кез келген шектеу негізсіз қысымға немесе азаматтарды діні мен көзқарасына қарай кемсітуге әкелмеуі тиіс.
«Шекараны белгілеуге қоғамның құқығы бар. Қандай да бір жеке топтың емес, тұтас қоғамның», — деді ол.
Қазақстан үшін бұл тепе-теңдік ерекше мәнге ие. Шамадан тыс қатаң реттеу ар-ождан бостандығына әсер етуі мүмкін, ал ортақ ережелердің әлсіздігі зайырлы мемлекеттің негіздерін мойындамайтын идеялардың таралуына жағдай туғызады.
Қайшылықты ашық қақтығысқа жеткізбей талқылау көзделген
Өңірлерде мұндай тәуекелдердің алдын алуға бағытталған диалог алаңдары жұмыс істейді. 2021 жылдан бері Қарағанды облысы мен Ұлытау облысында Діни бірлестіктер клубтары қызмет атқарады. Оларға өңірлердегі конфессиялардың басым бөлігінің өкілдері қатысады.
Бұл алаңдардың мақсаты әртүрлі діни ілімдерді бір-біріне жақындату емес. Негізгі міндет — діни қауымдар, мемлекеттік органдар және азаматтық қоғам арасында тұрақты тікелей диалог орнату.
Полтаренконың айтуынша, мұндай формат күрделі әрі сезімтал мәселелерді пікір қайшылығы ашық текетіреске ұласпай тұрып талқылауға мүмкіндік береді.
Клубтар жұмыс істеген уақыт ішінде 100-ден астам бірлескен іс-шара өткізілген. Қатысушылар діни саланы реттеуге қатысты ұсыныстар да берген. Сарапшының айтуынша, олардың бір бөлігі кейін заңнамада көрініс тапқан.
Бұл тәсілдің мәні — мәселе ушығып кеткеннен кейін әрекет ету емес, қайшылықтың алдын ала белгілерін диалог арқылы талқылау.
Діни сенім басқа адамның құқығын бұзуға негіз бола алмайды
Варшавада айтылған ұстанымның негізгі қағидасы айқын: діни де, діни емес те идеология зорлық-зомбылықты немесе басқа адамның құқығын бұзуды ақтай алмайды.
Сонымен қатар адамның белгілі бір дінді ұстануы оны автоматты түрде күдікке немесе қосымша шектеуге ұшыратуға негіз болмауы керек.
Сондықтан радикалдануға қарсы жұмысты тек тыйымдармен шектеу жеткіліксіз. Бұл жерде азаматтық қоғам мемлекет пен діни бірлестіктер арасындағы байланысты күшейтіп, күрделі мәселелерді ашық текетіреске жетпей талқылауға көмектесе алады.
«Кемел зайырлылық — қоғам адамның өмір сүруіне, өзінің діни бостандығын жүзеге асыруына және басқа адамдардың бостандығын құрметтеуіне мүмкіндік беретін шекаралар мен қағидаларды өзі қалыптастыратын демократиялық ұстанымдар», — деп атап өтті Дмитрий Полтаренко.
Қазақстан үшін негізгі сынақ та осы тұста. Мемлекет ар-ождан бостандығы мен азаматтардың заң алдындағы теңдігін сақтай отырып, радикалдануға қарсы тетіктерді қолдануы керек. Бірақ қауіпсіздік дінге немесе адамның сеніміне байланысты кемсітудің негізіне айналмауға тиіс.
