2025 жылы Қазақстанда корпоративтік облигацияларды орналастыру көлемі 36,2%-ға өсіп, 4,73 трлн теңгеге жетті. Компаниялар үшін қаржы тартудың маңызды тетіктерінің біріне жеңілдетілген тәртіппен жүзеге асырылатын жабық орналастыру айналды. Тимур Турлов негізін қалаған Freedom Holding Corp. құрамындағы Freedom Инвестициялары да бағалы қағаздарды орналастыруға белсенді қатысып, клиенттеріне әлемнің ірі қаржы нарықтарына шығуға мүмкіндік беріп отыр.
Қазақстанда облигациялар нарығы қарқынды дамып келеді
Қазақстан Ұлттық банкінің мәліметінше, 2025 жылы отандық компаниялар облигациялардың бастапқы нарығы арқылы 4,73 трлн теңге тартқан. Бұл 2024 жылғы 3,47 трлн теңгемен салыстырғанда 36,2%-ға көп.
2026 жылғы тамызда Қазақстан қор биржасындағы (KASE) акциялар нарығының капиталдандырылуы 47,7 трлн теңгеге жетті. Биржада айналымдағы мемлекеттік борыштық бағалы қағаздардың көлемі 36,7 трлн теңгені, ал корпоративтік облигациялар көлемі 16,7 трлн теңгені құрады.
Компаниялар корпоративтік облигацияларды екі тәсілмен орналастыра алады. Біріншісі — кез келген инвестор қатыса алатын ашық орналастыру. Екіншісі — бағалы қағаздарды алдын ала белгіленген шектеулі инвесторлар тобына ұсынатын жабық орналастыру.
KASE биржасында жабық орналастыру тетігі 2021 жылы енгізілді. Оның басты артықшылығы — компаниялардың қаржыны қысқа мерзімде әрі рәсімдер санын азайта отырып тартуына мүмкіндік беруі. Алайда мұндай орналастыруға тек білікті инвесторлар қатыса алады және олардың саны 50-ден аспауы тиіс.
Қазақстанда жеке инвесторлардың қатары да көбейіп келеді. Astana International Exchange (AIX) деректеріне сәйкес, бес жыл ішінде бөлшек инвесторларға тиесілі шоттар саны 35 есе өскен. Белсенді брокерлік шоттардың 90%-дан астамы осы кезеңде ашылған.
Корпоративтік облигацияларды сатып алушылар арасында жеке тұлғалардың үлесі де айтарлықтай артты. 2021 жылы олардың үлесі небәрі 3,8% болса, 2025 жылы 23,1%-ға жеткен.
2026 жылғы тамыздағы жағдай бойынша Орталық депозитарий жүйесінде 5,85 млн шот тіркелген. Оның шамамен 700,6 мыңы клиенттердің қосалқы шоттары болса, қалған 5,15 миллионы брокерлер жүргізетін шоттарға тиесілі.
Freedom Holding Қазақстан нарығында қалай дамыды?
Freedom Holding компаниясының тарихы 2008 жылдан басталады. Сол жылы Тимур Турлов Ресейде қаржы компаниясын құрды. Ал 2013 жылы холдинг Қазақстанда 2006 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан «Seven Rivers Capital» АҚ-ны сатып алуды аяқтады. Кейін компанияның атауы «Фридом Финанс» АҚ болып өзгертілді.
2018 жылы Freedom Holding Corp. «Асыл-Инвест» брокерлік компаниясын сатып алып, Қазақстандағы қызмет ауқымын кеңейтті. Осы мәміледен кейін «Фридом Финанс» елдегі ең ірі брокерге айналды. Сол кезеңде Freedom Finance 50 мыңнан астам клиенттік шотқа қызмет көрсетіп, өзін Қазақстандағы бөлшек инвесторлармен жұмыс істейтін ең ірі брокер ретінде таныстырды.
Ол кезде Қазақстанда халықтың қор нарығына қызығушылығы енді ғана қалыптаса бастаған еді. Бұл бағыттағы маңызды қадамдардың бірі 2012 жылдың соңында басталған «Халықтық IPO» бағдарламасы болды.
Бағдарлама аясында электр энергиясын жеткізу саласындағы мемлекеттік монополист KEGOC компаниясының акциялары орналастырылды. Акцияларды сатып алуға өтінім қабылдау 5 қарашада басталды.
Freedom бір ай ішінде 18 мыңнан астам өтінім берді. Тимур Турловтың брокерлік компаниясы арқылы инвесторлар жалпы құны 2,4 млрд теңге болатын шамамен 4,8 млн акция сатып алды.
Компания филиалдары арасында өтінім саны бойынша Алматы көш бастады. Оның үлесі 26,7% болды. Одан кейін Қарағанды (18,5%) мен Шымкент (16,8%) орналасты. Павлодар (8,6%), Астана (7,5%) және Өскемен (7,4%) қалаларындағы инвесторлар да белсенділік танытты.
Freedom Holding Corp. кейінгі жылдары да ірі орналастыруларға қатысуын жалғастырды.
2022 жылғы желтоқсанда өткен «ҚазМұнайГаз» IPO-сы кезінде Freedom компаниясының инвестициялық бағыты орналастырудың үйлестірушілері мен букраннерлерінің бірі болды. Оның клиенттері 90 млрд теңгеге өтінім беріп, соның 67 млрд теңгесі қанағаттандырылды. Бұл қанағаттандырылған өтінімдердің жалпы сомасының 44%-ын құрады.
2023 жылғы желтоқсанда Freedom компаниясының өзі де облигациялар нарығы арқылы капитал тартты. Оның еншілес Freedom Finance SPC компаниясы AIX биржасында жалпы көлемі 200 млн доллар болатын, өтеу мерзімі бес жылдық долларлық облигацияларды орналастырды. Бағалы қағаздардың жылдық кірістілігі 11,5–12% аралығында болды.
2024 жылғы ақпанда өткен Air Astana IPO-сы да компания үшін маңызды кезеңдердің бірі болды. Freedom Broker осы орналастыруда жетекші менеджер қызметін атқарды. Қазақстандық биржаларда берілген өтінімдердің 27%-ы оның үлесіне тиді.
Компания облигациялар арқылы миллиардтаған теңге тартуға қатысқан
Freedom Holding қызметі тек акцияларды бастапқы орналастырумен шектелмейді. Холдингтің инвестициялық бағыты корпоративтік борыштық бағалы қағаздар нарығында да белсенді жұмыс істейді.
Компания бірқатар ірі ұйымдардың облигацияларын орналастыру кезінде андеррайтер ретінде қызмет көрсетті.
Атап айтқанда, Freedom «ҚазАгроҚаржының» жалпы сомасы 170 млрд теңге болатын алты облигациялық шығарылымына, Еуразиялық даму банкінің 107 млрд теңгелік бес шығарылымына және Solva компаниясының 86 млрд теңгелік 16 шығарылымына қатысқан.
Сонымен қатар Қазақстанның орнықтылық қорының жалпы көлемі 787 млрд теңгеге жеткен 32 облигациялық шығарылымында андеррайтер болды.
Компания халықаралық эмитенттермен де жұмыс істейді. AIX биржасында CITIX компаниясының жалпы сомасы 30 млн доллар болатын екі облигациялық шығарылымы және AltynGold компаниясының 20 млн долларлық екі шығарылымы орналастырылды.
KASE мен AIX инвесторларға қандай мүмкіндіктер ұсынады?
Қазір Қазақстанда екі негізгі жергілікті қор биржасы жұмыс істейді. Олар — Қазақстан қор биржасы (KASE) және Астана халықаралық қаржы орталығының юрисдикциясындағы Astana International Exchange (AIX).
KASE инвесторларға қазақстандық 74 эмитенттің акцияларын және 171 эмитенттің облигацияларын ұсынады.
2026 жылғы тамызда KASE индексі тарихи ең жоғары көрсеткішін жаңартты. Жыл басынан бері оның өсімі шамамен 11%-ға жетті.
Ал AIX биржасының ерекшелігі — оның ағылшын құқығы негізінде жұмыс істеуі және бірнеше валютада есеп айырысу мүмкіндігін ұсынуы.
2026 жылы AIX алаңында 196 эмитенттің 398 бағалы қағазы саудаланды. Алғашқы алты айдың өзінде биржа листингіне 74 жаңа бағалы қағаз енгізілді.
Дегенмен қазақстандықтар үшін бағалы қағаздар әзірге жинақ сақтаудың негізгі құралына айналған жоқ.
Ұлттық банктің зерттеуіне сәйкес, азаматтардың тек 9,2%-ы қаражатын бағалы қағаздарда сақтайды. Ал депозиттерді таңдағандардың үлесі 74,8%-ға жетеді.
Соған қарамастан қор нарығының нәтижелері инвесторлардың назарын аударуға негіз бола алады. Мәселен, 2025 жылы KASE индексі 26,1%-ға өсті. Ал сол жылы мерзімсіз депозиттер бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі 15,2% болды.
Әрине, акциялар нарығындағы өсім мен депозит кірістілігін тікелей салыстырғанда тәуекел деңгейінің әртүрлі екенін де ескеру қажет.
Freedom Инвестициялары: клиенттер саны мен қызмет ауқымы өсіп келеді
Freedom Инвестициялары, бұған дейін бұқаралық ақпарат құралдарында Freedom Broker атауымен белгілі болған компания, Қазақстанда екі құрылым арқылы қызмет көрсетеді.
Олардың бірі — «Фридом Финанс» АҚ. Компания KASE және AIX биржаларында клиенттерге қызмет көрсетеді, маркетмейкер қызметін атқарады, сондай-ақ борыштық және үлестік қаржыландыруды ұйымдастырады.
Екінші құрылым — Freedom Finance Global. Ол 2020 жылы тіркеліп, Астана халықаралық қаржы орталығының лицензиясын алған.
Freedom Finance Global клиенттеріне Нью-Йорк қор биржасына (NYSE), Nasdaq, Лондон, Гонконг және Франкфурт биржаларына тікелей шығуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар KASE, AIX және бағалы қағаздардың бастапқы орналастыруларына қатысу қызметтерін ұсынады.
2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша Freedom Broker компаниясының Қазақстанда 342 мың белсенді клиенттік шоты болған. Ал 2025 жылы оның клиенттері 38,4 млн мәміле жасаған.
Кейін клиенттік шоттар саны 387 мыңға дейін артты. Оның 40 мыңы «Фридом Финанс» АҚ-ға, ал 347 мыңы Freedom Finance Global PLC компаниясына тиесілі.
Компания сауда инфрақұрылымын дамытуға да көңіл бөліп келеді.
Freedom Broker KASE биржасында 96, AIX алаңында 28 және ITS платформасында 2,9 мың бағалы қағаз бойынша маркетмейкер қызметін атқарады.
Мобильді қосымша арқылы клиенттер 2700-ден астам өтімді қаржы құралымен сауда жасай алады.
Ал Tradernet платформасында бір миллионнан астам қаржы құралы қолжетімді. Олардың қатарында акциялар, биржалық инвестициялық қорлар (ETF), облигациялар, фьючерстер мен опциондар бар.
ITS платформасы арқылы инвесторлар Tesla, NVIDIA, Apple, Amazon және басқа да халықаралық компаниялардың акцияларын сатып ала алады. Сондай-ақ еуропалық және азиялық эмитенттердің депозитарлық қолхаттарымен сауда жасау мүмкіндігі қарастырылған.
Алдағы уақытта компания опциондар мен цифрлық қаржы активтерінің түрлерін көбейтуді жоспарлап отыр.
Freedom Holding халықаралық нарықтағы қатысуын кеңейтуде
Freedom Holding Corp. тек Қазақстанда ғана емес, халықаралық нарықтарда да дамып келеді.
2026 қаржы жылында холдингтің брокерлік клиенттерінің саны 683 мыңнан 858 мыңға дейін өсті. Бұл — 26%-дық өсім.
2026 жылғы сәуір–маусым аралығындағы тоқсанда Freedom Holding Corp. кірісі 40%-ға артып, 732,5 млн долларға жетті.
Холдинг активтерінің жалпы көлемі 14 млрд доллардан асты. Ал 24 елдегі клиенттік базасы 8,74 млн адамға жетті.
2026 жылдың жазында компания Түркия нарығына да шықты.
Қазақстанда корпоративтік облигациялар нарығының ұлғаюы, жеке инвесторлар санының артуы және халықаралық қаржы алаңдарына қолжетімділіктің кеңеюі бағалы қағаздар нарығының біртіндеп дамып келе жатқанын көрсетеді.
Осы үдерісте Freedom Инвестициялары компанияларға капитал тартуға көмектесіп, инвесторларға жергілікті және шетелдік қаржы құралдарымен жұмыс істеуге мүмкіндік беріп отыр.
