Түркияда балаларға әлеуметтік желілерге кіруге тыйым салынады. 2026 жылғы 1 қарашадан бастап 15 жасқа толмаған балалар әлеуметтік желілерде аккаунт аша алмайды. Ал 15 пен 17 жас аралығындағы жасөспірімдер үшін хат алмасуға, жарнамаға, ұсыныстарға және тікелей эфирлерге қатысты қатаң шектеулер енгізіледі, деп хабарлайды DKNews.kz.
Жаңа талаптар туралы қаулы 10 қазанда Түркияның Resmî Gazete ресми басылымында жарияланды. Құжат әлеуметтік платформаларға пайдаланушылардың жасын міндетті түрде тексеруді және кәмелетке толмағандардың аккаунттарына арнайы қауіпсіздік талаптарын енгізуді жүктейді.
Жаңа ережелер тек енді тіркелетіндерге ғана қатысты емес. Бұрын ашылған аккаунттардың иелері де жасын растауы тиіс.
1 қарашадан бастап 15 жасқа толмаған балалар аккаунт аша алмайды
Түркия билігі әлеуметтік желілерді пайдаланудың нақты жас шегін белгіледі. Енді 15 жасқа толмаған балаларға әлеуметтік платформаларда тіркелуге рұқсат берілмейді.
Пайдаланушылар тіркелу кезінде жасын мемлекеттік e-Devlet порталы арқылы растауы керек.
Ол үшін арнайы цифрлық тексеру жүйесі қолданылады. Әлеуметтік платформа пайдаланушының белгіленген жасқа толған-толмағаны туралы ақпарат алады. Бұл ретте оның аты-жөні мен жеке басын анықтауға мүмкіндік беретін басқа мәліметтер берілмейді.
Егер баланың 15 жасқа толмағаны анықталса, әлеуметтік желі оған аккаунт ашудан бас тартуға міндетті.
Бірақ бұған дейін тіркелген пайдаланушылар да тексеруден өтеді.
Бұрын ашылған аккаунттар 2027 жылғы 31 наурызға дейін тексеріледі
Жаңа талаптар күшіне енгенге дейін тіркелген пайдаланушыларға өтпелі кезең қарастырылған.
Әлеуметтік платформалар 2027 жылғы 31 наурызға дейін қолданыстағы аккаунт иелерінің жасын тексеруді аяқтауы тиіс.
Егер аккаунт иесінің 15 жасқа толмағаны анықталса, оның парақшасы жабылады. Бұл туралы пайдаланушыға хабарлануы керек.
Демек, тіркелу кезінде туған күнін өз қалауынша көрсету жаңа талаптарды айналып өтуге жеткіліксіз болады. Жасты белгіленген жүйе арқылы растау қажет.
15–17 жастағы жасөспірімдерге тікелей эфир жүргізуге тыйым салынады
15 жасқа толған, бірақ әлі 18-ге жетпеген жасөспірімдер әлеуметтік желілерді пайдалана алады. Алайда олардың аккаунттарындағы бірқатар мүмкіндік шектеледі.
Ең алдымен, жасөспірімдердің парақшалары міндетті түрде жабық болуы тиіс. Оларды көпшілікке ашық режимге ауыстыруға рұқсат берілмейді.
Жаңа ережелер бірнеше функцияға қатысты:
-
Жеке хабарламалар. Жасөспірімдер тек өздері жазылған аккаунттардан ғана хабарлама ала алады.
-
Тікелей эфирлер. Жасөспірімдерге тікелей трансляция жүргізуге тыйым салынады.
-
Жарнама. Әлеуметтік желілер кәмелетке толмағандарға жеке қызығушылықтарына қарай іріктелген жарнамаларды көрсете алмайды.
-
Ұсыныстар. Басқа аккаунттарды жеке қызығушылықтарға қарай ұсыну функциясы шектеледі.
-
Байланыс нөмірлері. Телефон кітапшасындағы және өзге сервистердегі контактілерді синхрондауға рұқсат берілмейді.
-
Шексіз лента. Платформалар бұл жас тобындағы пайдаланушылар үшін лентаны шексіз айналдыру мүмкіндігін алып тастауы тиіс.
Бұдан бөлек, жасөспірімнің кімдерге жазылғаны және оған кімдердің жазылғаны басқа пайдаланушыларға көрінбеуі керек.
Яғни 15 жасқа толғаннан кейін де жасөспірім әлеуметтік желінің ересектерге арналған барлық мүмкіндігін пайдалана алмайды.
Ата-аналар баласының әлеуметтік желіде қанша уақыт отыратынын бақылай алады
Жаңа талаптарға сәйкес, әлеуметтік платформалар ата-аналар мен заңды қамқоршыларға арнайы бақылау құралдарын ұсынуға міндетті.
Ересектер балаларының аккаунт баптауларын басқарып, әлеуметтік желіде өткізетін уақытына шектеу қоя алады.
Тағы бір талап ақылы қызметтерге қатысты. Ата-аналар платформа ішіндегі сатып алулар мен басқа да төлем операцияларын мақұлдау мүмкіндігіне ие болады.
Осылайша, жасөспірімдердің әлеуметтік желідегі белсенділігін бақылаудың бір бөлігі ата-аналардың қолына өтеді. Ал платформалар мұндай бақылауды техникалық тұрғыдан қамтамасыз етуі тиіс.
Түркиядағы әлеуметтік желілерге тыйым Қазақстан үшін нені білдіреді?
Түркияның шешімі Қазақстанда да осыған ұқсас шектеулер талқыланып жатқан тұста қабылданды.
Бұған дейін елімізде 16 жасқа толмаған балалардың әлеуметтік желілерде тіркелуіне тыйым салуды көздейтін заңнамалық бастама ұсынылған еді.
Екі елдің ұстанымындағы алғашқы айырмашылық жас шегіне байланысты. Түркияда шектеу 15 жасқа толмаған балаларға қатысты болса, Қазақстанда 16 жасқа дейінгі пайдаланушыларды қамту мәселесі талқылануда.
Тағы бір айырмашылық — құқықтық реттеудің дайындық деңгейі.
Түркия жаңа талаптардың күшіне енетін күнін белгілеп, пайдаланушылардың жасын тексеру тәртібін бекітті. Бұрын ашылған аккаунттар үшін де арнайы өтпелі кезең қарастырылған.
Қазақстан үшін бұл тәжірибенің практикалық маңызы бар. Өйткені балалардың әлеуметтік желіге кіруін шектеу тек тіркелуге тыйым салумен шектелмейді.
Түркияның жаңа ережелері жасөспірімдердің кіммен хат алмаса алатынын, қандай жарнама көретінін, аккаунтының қаншалықты ашық болатынын және ұсыныс алгоритмдерінің қалай жұмыс істейтінін де реттейді.
Мұндай талаптар технологиялық компанияларға да қосымша міндет жүктейді. Олар тіркелу жүйесін, аккаунттардың қауіпсіздік баптауларын және платформалардың жекелеген функцияларын өзгертуі қажет.
Ал Қазақстанда қандай шектеулер енгізілетіні және олардың қалай қолданылатыны ұлттық заңнаманың түпкілікті нұсқасына байланысты болады.
Бұған дейін біз Қазақстанда балалардың әлеуметтік желілерге тіркелуін шектеу туралы бастама жөнінде жазған едік. Бұл мәселе талқыланғанда пайдаланушылардың жасын тексеру және кәмелетке толмағандардың жеке деректерін қорғау тетіктері де назарға алынған.
Түркия болса, жас ерекшелігіне қарай шектеу енгізудің нақты тәртібін нормативтік құжатпен бекітті. 1 қарашадан бастап жаңа талаптар күшіне енеді, ал 2027 жылғы 31 наурызға дейін бұрын тіркелген пайдаланушылардың жасы тексерілуі тиіс.
