Каспий теңізінің экологиялық жағдайы шұғыл шешімдерді талап етеді. Қазақстан мен Әзербайжан теңіздің бірегей экожүйесін қорғау үшін Каспий маңы елдерінің күш-жігерін біріктіретін мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу мәселесін талқылады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Қазақстанның Экология және табиғи ресурстар министрлігі хабарлады. Ведомство басшысы Әлібек Қуантыров Әзербайжан Президентінің климат мәселелері жөніндегі өкілі Мұхтар Бабаевпен екіжақты кездесу өткізді.
Келіссөздердің негізгі тақырыбы Каспий теңізінің болашағы және экологиялық мәселелерді жекелеген бастамалар арқылы емес, мемлекеттердің бірлескен іс-қимылы негізінде шешу болды.
Қазақстан Каспийді сақтаудың ортақ бағдарламасын ұсынды
Кездесу барысында Әлібек Қуантыров Әзербайжан тарапына Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Каспий теңізіндегі экологиялық проблемаларды шешуге бағытталған бастамаларын таныстырды.
Мұхтар Бабаев Каспий теңізін сақтау жөніндегі мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу туралы ұсынысқа ерекше назар аударды.
Бұл құжат Каспий маңы мемлекеттерінің бірлескен жұмысына негіз болуы тиіс. Атап айтқанда, елдердің экологиялық саясатын үйлестіру, ортақ шешімдер қабылдау және теңіздің бірегей табиғи жүйесін қорғау көзделіп отыр.
Мұхтар Бабаев Қазақстан ұсынған бастамаларды қолдап, олардың өңірлік ынтымақтастықты нығайтудағы маңызын атап өтті.
Алайда кездесудің қорытындысы бойынша жаңа келісімге қол қойылғаны, бағдарламаны әзірлеу мерзімі немесе оны қаржыландыру көлемі туралы ақпарат жарияланған жоқ.
Каспий теңізінің аумағы 16 мың шаршы шақырымнан астам қысқарған
Қазақстан мен Әзербайжанның келіссөздері Каспий аймағындағы күрделі экологиялық өзгерістер аясында өтті.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың Каспий экологиялық саммитінде жариялаған мәліметіне сәйкес, 2000–2025 жылдар аралығында теңіз акваториясының аумағы 16 мың шаршы шақырымнан астам қысқарған. Кейбір аймақтарда жағалау сызығы ондаған шақырымға шегінген.
Каспийдің тартылуы табиғатқа ғана қауіп төндіріп отырған жоқ. Қазақстан Президенті бұл жағдайдың кеме қатынасына, порт инфрақұрылымына, балық шаруашылығына, энергетика мен өнеркәсіпке әсер етуі мүмкін екенін ескерткен.
Қазақстан үшін мәселе айрықша өзекті. Каспий жағалауындағы өңірлердің экономикалық белсенділігі мен теңіз инфрақұрылымының жұмысы су деңгейіне тікелей байланысты.
Теңіз деңгейі одан әрі төмендесе, порттардың жұмысы күрделеніп, инфрақұрылымды жаңа жағдайға бейімдеу қажеттілігі туындауы мүмкін.
Экологиялық қауіп бір мемлекеттің шекарасымен шектелмейді. Каспийдің табиғи жүйесі тұтас болғандықтан, оны сақтау үшін Қазақстанның немесе Әзербайжанның жеке әрекеті жеткіліксіз.
Тоқаевтың бастамаларын Әзербайжан қолдады
Қазақстанның негізгі ұсыныстары 2026 жылғы 9 қазанда Түрікменстандағы «Аваза» ұлттық туристік аймағында өткен Бірінші Каспий экологиялық саммитінде айтылған болатын.
Сол кезде Қасым-Жомарт Тоқаев Каспий маңы мемлекеттерін ғылыми зерттеулерді, экологиялық мониторингті және табиғи жүйелерді қалпына келтіру жұмыстарын бірлесіп жүргізуге шақырды.
Қазақстан Каспий теңізінің тартылуы мәселелері жөнінде премьер-министрлердің орынбасарлары деңгейінде үкіметаралық комиссия құру туралы Әзербайжан ұсынысын да қолдады.
Өз кезегінде Каспий маңы мемлекеттері Қазақстанның теңіз су ресурстарын сақтау жөніндегі мемлекетаралық бағдарлама әзірлеу бастамасын мақұлдады.
Әлібек Қуантыров пен Мұхтар Бабаевтың қазіргі кездесуінде осы бастамаларды іске асыру мәселесі екіжақты деңгейде қайта талқыланды.
Әзербайжанның қолдауы болашақ бағдарлама үшін маңызды. Себебі Каспийді қорғау әр мемлекеттің жеке экологиялық шараларымен шектелмей, барлық жағалау елдерінің келісілген іс-қимылын қажет етеді.
Қазақстан БҰҰ аясында халықаралық су ұйымын құруды ұсынды
Келіссөздерде Қасым-Жомарт Тоқаевтың Халықаралық су ұйымын құру жөніндегі бастамасы да қаралды.
Қазақстан бұл тетікті Біріккен Ұлттар Ұйымы жүйесінде дамытуды ұсынып отыр. Мақсат — су ресурстарын пайдалану және сақтау мәселелерінде мемлекеттер арасындағы үйлестіруді күшейту.
Бұл бастама тек Каспий өңіріне қатысты емес. Ол халықаралық деңгейде су қауіпсіздігін қамтамасыз ету және мемлекеттердің өзара ынтымақтастығын дамыту мәселелерін қамтиды.
Мұхтар Бабаев аталған ұсынысты да қолдады.
Дегенмен ұйымды құрудың нақты мерзімдері мен келесі рәсімдік қадамдары туралы әзірге хабарланған жоқ.
Каспийді қорғау үшін бес мемлекеттің келісімі қажет
Каспий теңізінің жағалауында бес мемлекет орналасқан: Қазақстан, Әзербайжан, Ресей, Түрікменстан және Иран. Сондықтан теңіздің экологиялық жағдайына қатысты шешімдер осы елдердің ортақ келісімін талап етеді.
Қазақстан теңіз жағдайын ғылыми тұрғыдан зерттеу, биологиялық әртүрлілікті сақтау және экологиялық тәуекелдерді азайту бағытында бірлескен жұмыс жүргізуді қолдайды.
Кездесу қорытындысында Әлібек Қуантыров пен Мұхтар Бабаев екі елдің ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға және Каспийді сақтау жолындағы күш-жігерін үйлестіруге мүдделі екенін растады.
Ендігі негізгі мәселе — мемлекеттер қолдаған бастамалардың нақты бағдарламаға қалай айналатыны, елдер қандай міндеттемелер қабылдайтыны және оны жүзеге асыру тетіктерінің қалай құрылатыны.
Бұған дейін біз Тоқаевтың Түрікменстандағы саммитте Каспийді сақтап қалу үшін қандай шаралар ұсынғаны туралы жазған едік. Ұсыныстар қатарында бірлескен экологиялық жобаларды жүзеге асыру, өзен экожүйелерін қалпына келтіру және халықаралық қаржыландыруды тарту мәселелері бар.
