Halyk Finance аналитикалық орталығы 2025 жылғы қараша айының қорытындысы бойынша Қазақстан банк секторының жағдайына шолу жасады. Қорытынды біржақты емес: активтер мен кредиттер өсіп жатыр, банктер пайда табуда, алайда өсім баяулап, проблемалық кредиттер үлесі артып, реттеушілік қысым күшейе түсті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Активтер бар, бірақ «бос ақша» азаюда
Қарашада екінші деңгейлі банктердің активтері айлық есеппен 0,8%-ға өсіп, 68,3 трлн теңгеге жетті. Алайда жыл басынан бергі өсім 11% ғана, бұл өткен жылмен салыстырғанда айтарлықтай төмен.
Активтер құрылымында:
- бағалы қағаздар портфелі ай ішінде 3,8%-ға ұлғайды;
- өтімді активтер 2,8%-ға қысқарды;
- өтімді активтердің үлесі 32,3%-ға дейін төмендеді.
Бұл банктердің еркін ресурстары азайып келе жатқанын көрсетеді.
Кредиттеу: бизнес алда, тұтынушылық несие баяулады
Қарашада банктердің жалпы кредиттік портфелі 1,1%-ға өсіп, 42,4 трлн теңгені құрады. Жыл басынан бергі өсім – 18%.
Құрылымына келсек:
- корпоративтік кредиттер жыл басынан 16,9%-ға өсті (былтыр – 12,4%);
- бөлшек кредиттер – 18,8%;
- тұтынушылық кредиттердің өсімі 20,4%, ал былтыр осы кезеңде 30,9% болған.
Тұтынушылық несиелердің үлесі жалпы портфельдің 39,1%-ына жетті.
Пайыздық мөлшерлемелер: халыққа жеңілдеді, бизнеске қымбаттады
Орташа өлшенген кредиттік мөлшерлеме 17,9%-ға дейін төмендеді. Бірақ бағыттар әртүрлі:
- заңды тұлғалар үшін мөлшерлеме 17,6%-ға дейін өсті;
- жеке тұлғалар үшін 18,2%-ға дейін төмендеді.
Бұл банктердің бизнесті несиелеуде сақтық таныта бастағанын аңғартады.
Проблемалық кредиттер көбейді
90 күннен астам мерзімі өткен кредиттердің (NPL90+) үлесі 3,7%-ға дейін өсті. Абсолют мәнде бұл 1,6 трлн теңге.
NPL үлесі жоғары банктер қатарында:
- Еуразиялық банк,
- Alatau City Bank,
- Bereke Bank,
- Home Credit Bank,
- Kaspi Bank.
Осы бес банк сектордағы барлық проблемалық кредиттердің жартысынан астамын құрайды. Сонымен қатар провизиялармен жабу деңгейі 132%-ға дейін төмендеді.
Депозиттер азайды, долларлану төмендеді
Қарашада банктердің депозиттік портфелі 0,5%-ға қысқарып, 44,5 трлн теңге болды. Төмендеу теңгедегі де, валюталық салымдарда да байқалды.
Жағымды тұсы:
- долларлану деңгейі 21%-ға дейін төмендеді;
- бөлшек валюталық депозиттер жыл басынан 3,4%-ға азайды.
Пайда бар, бірақ табыстылық төмендеуде
2025 жылдың басынан банктердің жиынтық пайдасы 2,5 трлн теңгеге жетті (+7,2%). Алайда:
- капиталдың табыстылығы (ROAE) 28,6%-ға дейін төмендеді;
- активтердің табыстылығы (ROAA) 4,2% деңгейінде қалды.
Сарапшылар мұны 2025 жылғы қыркүйектен бастап енгізілген минималды резервтік талаптардың (МРТ) бірінші кезеңімен байланыстырады – бұл банктердің маржасына тікелей әсер етуде.
Ұлттық банк өтімділікті аз «қысуда»
Қарашада Қазақстан Ұлттық банкі өтімділікті алу көлемін 10,2%-ға қысқартты. Бұл банктерге қысымды сәл жеңілдетті. Базалық мөлшерлеме 18% деңгейінде сақталды.
Айдың маңызды оқиғалары
- Халықаралық валюта қоры миссиясы Қазақстан банк жүйесінің тұрақтылығын атап өтті;
- мобильді аударымдарға қатысты жаңа ереже енгізілді;
- банк және қаржы нарығын реттеу туралы заңдар Мәжілісте мақұлданды;
- ForteBank Home Credit Bank-тің 75% акциясын сатып алды;
- Bank RBK акционерлері мемлекеттік көмекті мерзімінен бұрын қайтару туралы шешім қабылдады.
Қазақстанның банк секторы әлі де пайдалы және тұрақты, бірақ бұрынғыдай агрессивті өсім кезеңінен сақ әрі салмақты даму фазасына өтіп жатыр.
Кредит сапасына қатысты тәуекелдер артып келеді, реттеушілік талаптар күшейді. Алдағы кезеңде банктер үшін басты сын – табыстылық, тәуекел және реттеу арасындағы тепе-теңдікті сақтай алу.
