2025 жылғы қарашада Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің назары ең алдымен қарапайым қазақстандықтарды алаңдататын мәселелерге ауысты. Бұл – алаяқтық жолмен рәсімделген қарыздар, тұтынушылық несиелер бойынша берешекті қайта құрылымдау және азаматтардың борыш жүктемесін азайту, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ресми статистикаға қарасақ, шағымдар саны азайғанымен, олардың мазмұны бұрынғыдан да күрделі әрі әлеуметтік тұрғыдан сезімтал бола түскен.
Бір айда 11 мыңнан астам жолданым қаралған
2025 жылғы қарашада Агенттік қаржы ұйымдары мен коллекторлық агенттіктердің қызметіне қатысты жеке және заңды тұлғалардан түскен 11 472 жолданымды қарады. Бұл қазан айымен салыстырғанда 8,9%-ға аз.
Алайда бұл көрсеткіштің төмендеуі проблемалар азайды дегенді білдірмейді. Керісінше, жолданымдардың басым бөлігі нақты өмірлік қиын жағдайлармен байланысты.
Шағымдардың жартысына жуығы – банктерге қатысты
Жолданымдардың құрылымы халықтың қандай мәселелерге жиі тап болатынын айқын көрсетеді:
- банк секторы – барлық жолданымдардың 47,1%-ы
- микроқаржы ұйымдары – 42,1%
- коллекторлық агенттіктер – 8,5%
- сақтандыру ұйымдары – 2,1%
- өзге ұйымдар – 0,2%
Яғни, шағымдардың шамамен 90%-ы кредит пен қарызға тікелей байланысты.
Негізгі проблемалар – алаяқтық пен берешек
Агенттіктің мәліметінше, қараша айында тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы жұмыстың негізгі бөлігі мына мәселелерге арналды:
- алаяқтық әрекеттерге байланысты қарыз алушылардың өтініштері
- тұтынушылық қарыздар бойынша берешекті қайта құрылымдауға жәрдемдесу
- азаматтардың борыш жүктемесін азайтуға бағытталған шаралар
Бұл – бір жағынан цифрлық алаяқтықтың әлі де өзекті екенін, екінші жағынан, жоғары пайыздық мөлшерлемелер жағдайында адамдардың несиені өтеуі қиындап бара жатқанын көрсетеді.
Банктер мен коллекторларға айыппұл салынды
Қаржы ұйымдары мен коллекторлық агенттіктер тарапынан заң бұзушылықтар анықталған соң Агенттік бірқатар шара қолданды. Атап айтқанда:
- 11 ұсынымдық қадағалап ден қою шарасы
- 1 жазбаша ұйғарым
- жалпы сомасы 5,0 млн теңгені құрайтын 9 әкімшілік айыппұл
Бұл шаралар мынадай заң бұзушылықтар үшін қолданылды:
- кредиттік есеп деректерін уақтылы жаңартпау
- тиісті негіздер болмаған кезде шоттардан бұғаттауды алып тастау
- сақтандыру төлемдерін кешіктіру
- берешекті өндіріп алу тәртібін бұзу
Салалар бойынша:
- екінші деңгейдегі банктерге – 8 ұсынымдық шара және 2 айыппұл
- микроқаржы ұйымдарына – 2 айыппұл
- коллекторлық агенттіктерге – 5 айыппұл және 1 жазбаша ұйғарым
- сақтандыру ұйымдарына – 3 ұсынымдық шара
Әсіресе коллекторлық агенттіктерге қатысты санкциялар саны көп болуы бұл сектордағы тәуекелдердің әлі де жоғары екенін аңғартады.
Ипотеканы қайта қаржыландыру: мыңдаған отбасыға нақты көмек
Агенттік борыш жүктемесін азайту және жалғыз баспананы сақтап қалу мақсатында ипотекалық тұрғын үй қарыздарын қайта қаржыландыру бағдарламасын үш бағыт бойынша іске асырып келеді.
Бірінші бағыт: 2004–2009 жылдардағы ипотека
Бағдарламаның алғашқы бөлігі 2004–2009 жылдары ипотека алған азаматтарға арналған. 2025 жылғы 1 желтоқсандағы жағдай бойынша:
- 33,1 мың қарыз қайта қаржыландырылды
- жалпы сома – 210,8 млрд теңге
Бұл – мыңдаған отбасының баспанасын сақтап қалуына мүмкіндік берген маңызды қадам.
Екінші бағыт: валюталық ипотека
Екінші бағыт 2016 жылдың 1 қаңтарына дейін берілген валюталық ипотекалық қарыздарды айналдыруға немесе қайта қаржыландыруға бағытталған.
Қазіргі таңда:
- 16,0 мың валюталық ипотека қайта қаржыландырылды
- жалпы сома – 114,3 млрд теңге
Бұл шара валюталық тәуекелдерді азайтып, қарыз алушылар үшін төлемдерді тұрақты етті.
Үшінші бағыт: әлеуметтік осал топтарға қосымша қолдау
Бағдарламаның үшінші бөлігі әлеуметтік осал топтарға жататын, қарыздары бұрын қайта қаржыландырылған ипотекалық қарыз алушыларға арналған.
Қолдау мынадай түрде көрсетіледі:
- қарыз сомасын азайту
- жеңілдетілген төлем кестесін белгілеу
- банктің балансында тұрған жалғыз баспананы қарыз алушыға қайтару
2025 жылғы 1 желтоқсанда:
- 10,6 мың қарыз алушыға
- 99,9 млрд теңге сомасында қосымша қолдау көрсетілді
2025 жылдың қарашасы қаржы нарығындағы басты мәселе әлі де адам факторына тірелетінін көрсетті. Алаяқтық, қарыз ауыртпалығы және коллекторлық қысым – қазақстандықтар үшін ең өзекті тақырыптардың қатарында.
Сонымен қатар ипотеканы қайта қаржыландыру бағдарламасының ауқымы мемлекет пен реттеушінің басты мақсаты айыппұл салу емес, азаматтардың баспанасын сақтап қалу және қаржылық тұрақтылығын қорғау екенін аңғартады.
Ал бұл – қаржы жүйесіне деген сенімді сақтаудың ең маңызды шарты.
