Қазақстанда ауылдық өңірлер үшін ең өзекті мәселелердің бірі — жайылым тапшылығын шешу көзделіп отыр.
Фотосурет: UKIMET
2026 жылы өткен жер ресурстарын ұтымды пайдалануды бақылау жөніндегі республикалық комиссияның алғашқы отырысында Премьер-Министрдің орынбасары – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин нақты мерзімдер мен міндеттерді айқындады: көлемі 3,5 млн гектарды құрайтын жайылым тапшылығы биыл толық жойылуы тиіс.
Миллиондаған гектар жер мемлекетке қайтарылуда
Отырыс барысында ауыл шаруашылығы вице-министрі Азат Сұлтановтың айтуынша, бүгінде пайдаланылмаған немесе заңбұзушылықпен берілген 2,1 млн гектар жер мемлекет меншігіне қайтарылған. 2026 жылы тағы 1 млн гектар жерді қайтарып алу жоспарланып отыр.
2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша қайта бөлінген жерлердің жалпы көлемі 8,5 млн гектарға жетті. Оның ішінде:
- 2,8 млн гектар — халықтың мал жаюы үшін ортақ пайдалануға берілді;
- 5,7 млн гектар — конкурс негізінде ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне үлестірілді.
Жаңа ережелер және адал фермерлерді қорғау
2025 жыл комиссия жұмысы үшін бетбұрыс кезең болды. Негізгі рәсімдік мәселелер шешілді: жер пайдаланушылардың адалдығын бағалау жүйесі енгізіліп, ведомствоаралық өзара іс-қимылдың нақты мерзімдері белгіленді. Бұл өңірлік комиссиялардың жұмысын жеделдетіп, жермен нақты айналысып отырған фермерлерге қысым көрсету тәуекелін азайтты.
Сонымен қатар елдің барлық 17 облысында жердің тозуымен күресуге бағытталған өңірлік шаралар бекітілді. Олар су және жел эрозиясының алдын алу, шөлейттенуге қарсы іс-қимыл және топырақ зерттеулерін жүргізуді қамтиды.
2025 жылдың екінші жартысында жерді жалға беру конкурстарының қағидалары да жаңартылды. Енді инвестиция көлемі, техника мен малдың болуы, сондай-ақ мамандардың біліктілігі міндетті критерийлерге айналды. Жерді формалды бөлу тәжірибесі біртіндеп өткеннің еншісінде қалуда.
Жайылым — басты тапшылық
Отырыстың жеке бір бөлігі жайылымдық жерлерге арналды. Бұл — ауыл халқы үшін ең ауыр мәселе. 2025 жылы әкімдіктер 1,3 млн гектар жайылымды халықтың ортақ пайдалануына бекітті. Пайдаланылмай жатқан жерлерді қайтару, мал басын нақтылау, елді мекендердің шекарасын кеңейту және учаскелерді резервке алу есебінен жайылым тапшылығы 3,5 млн гектарға дейін қысқарды.
Жайылымдарды басқарудың негізгі құралы — Жайылымдарды басқару жоспары. Алайда 2026 жылдың басында елдегі 198 ауданның тек 157-сінде ғана мұндай жоспарлар бекітілген. Бұл жергілікті деңгейдегі жұмыстың тиімділігін төмендетіп отыр.
Жайылымсыз мал шаруашылығы дамымайды
Жағдайды жеделдету қажеттілігі Қазақстанда 2026–2030 жылдарға арналған Мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспарының іске қосылуымен де байланысты. Құжат жаңа жайылымдарды суландыру және инфрақұрылымды дамыту арқылы айналымға енгізуді көздейді.
Пилоттық жоба ретінде жайылымдарды басқару жоспарлары бекітілген және геоботаникалық зерттеулер жүргізілген үш аудан таңдалып алынды. Барлық жағдайда қалпына келтіруді қажет ететін деградацияға ұшыраған жайылымдардың ауқымды алаңдары анықталды.
Облыс әкімдіктеріне алдағы айларда қалған жоспарларды бекіту, шалғай жайылымдарды суландыруға және инфрақұрылымды дамытуға қаржыландыруды басым бағытта бөлу, сондай-ақ жаңа учаскелерді айналымға енгізуді жеделдету тапсырылды.
Үкіметтің қатаң тапсырмасы
Отырыс қорытындысы бойынша Серік Жұманғарин Жер ресурстарын басқару комитетіне нақты тапсырма берді: 2026 жылдың өзінде 3,5 млн гектар жайылым тапшылығы мәселесін шешу, оларды мақсатты түрде бекіту және тозған жерлерді қайта егу жұмыстарын бастау.
«Біз мал шаруашылығын дамытудың кешенді жоспарын іске қосып отырмыз, бірақ халық үшін жайылым болмаса, ол жұмыс істемейді. Мемлекетке қайтарылған жерлер қағаз жүзінде емес, нақты мал жаюға жарамды болуы тиіс. Жайылымдарды қалпына келтіру және көпжылдық шөптермен қайта егу міндеті биыл шешілуі керек», — деп атап өтті вице-премьер.
Жер реформасы біртіндеп есептен нақты іске көшіп келеді. Ал 2026 жыл шешуші кезеңге айналуы мүмкін — қағаздағы гектарлар ауылдың дамуына және елдің азық-түлік қауіпсіздігіне нақты қызмет ете бастайтын уақыт.
