Мемлекеттік бюджет туралы сөз болғанда ең жиі қойылатын сұрақтардың бірі - көрсетілген сандарға шынымен сенуге бола ма? Осы сұраққа жауап беретін негізгі құралдардың бірі - қаржылық есептілік аудиті.
Бұл аудит нені тексереді, қалай жүргізіледі және не үшін қажет екенін қадам-қадаммен түсіндірейік, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қаржылық есептілік аудиті деген не
Қарапайым тілмен айтқанда, қаржылық есептілік аудиті - мемлекеттік ұйымдардың қаржысы қағаз жүзінде ғана емес, іс жүзінде де дұрыс көрсетілген бе, соны тексеру.
Аудит барысында:
- бухгалтерлік есеп,
- қаржылық есептілік,
- ұйымның жалпы қаржылық жағдайы талданады.
Яғни аудиторлар «мына цифрлар шындыққа сай ма, әлде тек есеп үшін ғана жазылған ба?» деген сұраққа жауап іздейді.
Аудит қай деңгейлерді қамтиды
Қаржылық есептілік аудиті бүкіл мемлекеттік жүйені қамтиды. Атап айтқанда:
- республикалық бюджет;
- жергілікті бюджеттер;
- бюджеттік бағдарламалар әкімшілері;
- жекелеген мемлекеттік мекемелер.
Бұл ретте Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі аудиттің бұл түрінен тыс қалады - ол бөлек тәртіппен тексеріледі.
Қандай құжаттар тексеріледі
Аудит кезінде тек бір есеп емес, бірнеше негізгі қаржылық құжат толық қаралады:
- Бухгалтерлік баланс - активтер мен міндеттемелердің белгілі бір күндегі «қаржылық суреті».
- Қаржылық қызмет нәтижелері туралы есеп - қанша табыс түсті, қанша шығын шықты деген сұраққа жауап береді.
- Қаражат қозғалысы туралы есеп - ақша қайдан келді және қайда жұмсалды.
- Таза активтер немесе капиталдағы өзгерістер туралы есеп - ұйымның қаржылық негізі қалай өзгергенін көрсетеді.
- Түсіндірме жазба - барлық көрсеткіштердің қалай қалыптасқанын егжей-тегжейлі түсіндіреді.
Бұл есептердің барлығы Қазақстан заңнамасында бекітілген, мемлекеттік секторға арналған халықаралық стандарттарға сай әзірленеді.
Аудит не үшін жүргізіледі
Қаржылық есептілік аудитінің басты мақсаты - есептер нақты жағдайды дұрыс көрсете ме, соны анықтау.
Аудиторлар:
- есептік қателер бар ма,
- әдейі бұрмалау орын алған жоқ па,
- адал емес әрекеттердің ізі байқала ма - соны тексереді.
Олардың қорытындысы:
- мемлекетке,
- қоғамға,
- инвесторларға бюджет қаржысының жағдайын дұрыс түсінуге мүмкіндік береді.
Қазақстанда кім тексереді
Мемлекеттік аудит бірнеше органға бөлініп жүргізіледі:
- Жоғары аудиторлық палата республикалық бюджетті, бюджеттік бағдарламалар әкімшілерін және мемлекеттік мекемелерді тексереді (Ұлттық банк пен қаржылық қадағалау органдарынан басқа).
- Тексеру комиссиялары жергілікті бюджеттер деңгейінде аудит жүргізеді.
- Қаржы министрлігі бюджеттік бағдарламалар әкімшілері мен мемлекеттік мекемелерге жыл сайын тексеру жүргізеді.
Осылайша аудит жүйесі орталықтан бастап өңірлерге дейін толық қамтылады.
Бұл неге маңызды
Қаржылық есептілік аудиті - жай ғана формальды тексеру емес. Ол:
- мемлекеттік қаржыға деген сенімді арттырады;
- бюджет қаражатының заңды әрі тиімді жұмсалатынын бақылауға мүмкіндік береді;
- ашықтық пен жауапкершілікті күшейтеді.
Қысқасы, аудит - мемлекет пен қоғам арасындағы сенімнің қаржылық негізі.
