Қазақстанда Конституциялық реформаның мазмұны біртіндеп айқындалып келеді. Конституциялық комиссияның отырысында Парламент Сенатының депутаты Нұрлан Бекназаров болашақ бір палаталы Парламент – Құрылтай мен жаңа консультативтік орган – Халық кеңесіне қатысты ұсынылып отырған конституциялық нормаларға тоқталды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Айтылған өзгерістер тек атауларды алмастырумен шектелмейді. Олар елдің заң шығару жүйесін, билік пен қоғам арасындағы байланысты түбегейлі қайта құруды көздейді.
Бір палаталы Парламентке көшу нені өзгертеді
Нұрлан Бекназаровтың айтуынша, бір палаталы Парламентке өтуге байланысты қолданыстағы Конституцияның «Парламент» бөліміне елеулі өзгерістер енгізіледі. Бұл өзгерістер Парламенттің құрылуы, сайлануы, құзіреті, өкілеттігі, заң қабылдау тәртібі мен депутаттық құрамына қатысты болады. Кейбір баптардың күші толықтай жойылады.
Бұл - бұрынғы екі палаталы модельден түбегейлі бас тарту деген сөз. Яғни заң шығару билігі ықшамдалып, бір органға шоғырланады.
Құрылтай қандай орган болады
Жобаға сәйкес, Құрылтай Қазақстан Республикасының заң шығару билігін жүзеге асыратын ең жоғары өкілді орган ретінде айқындалады. Оның өкілеттігі бірінші сессия ашылған сәттен басталып, жаңадан сайланған Құрылтайдың алғашқы сессиясы басталған кезде аяқталады.
«Құрылтайдың ұйымдастырылуы мен қызметі, оның депутаттарының құқықтық жағдайы Конституциялық заңда айқындалады», – деді Нұрлан Бекназаров.
Бұл тәсіл негізгі қағидаларды Конституцияда бекітіп, ал нақты механизмдерді арнайы Конституциялық заң арқылы реттеуге мүмкіндік береді.
145 депутат және біртұтас сайлау округі
Құрылтай 145 депутаттан тұрады. Олар біртұтас жалпыұлттық сайлау округі бойынша пропорционалды өкілдік жүйесімен сайланады. Бұл саяси партиялардың рөлін күшейтіп, заң шығару процесіндегі жауапкершілікті нақтылайды.
Депутаттардың өкілеттік мерзімі бес жыл деп белгілеу ұсынылып отыр. Бұл тұрақтылық пен саяси жаңарудың арасындағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған.
Сонымен қатар комиссия отырысында Құрылтай депутаттарын сайлау мерзімдері, дауыс беру тәртібі, Құрылтай Төрағасын сайлау, кандидаттарға қойылатын талаптар мен тыйымдар кеңінен талқыланды.
Халық кеңесі: қоғамның үні қалай естіледі
Реформаның тағы бір маңызды бөлігі – жаңа жоғары консультативтік орган – Қазақстан Халық кеңесін құру бастамасы. Бұл ұсынысты Президент көтерген.
Халық кеңесі қоғамдық-саяси бірлестіктер мен белсенді азаматтарды біріктіретін алаң ретінде қарастырылады. Мақсат – қоғамның дамуына серпін беру және ел ішіндегі ынтымақ пен бірлікті нығайту.
Нұрлан Бекназаровтың айтуынша, Халық кеңесінің мәртебесін Конституция деңгейінде бекіту оның маңыздылығын айқын көрсетеді. Осыған байланысты Ата заңға Халық кеңесінің өкілдігі мен құзіретіне арналған жеке бөлім енгізу ұсынылады.
«Қазақстан Республикасының Халық кеңесі – Қазақстан халқының мүддесін білдіретін жоғары консультативтік орган болып белгіленеді. Оның құрамы Қазақстан Республикасының азаматтарынан жасақталады. Ал Халық кеңесін құру тәртібі, құрамы, өкілеттігі мен қызметін ұйымдастыру мәселелерін айқындайтын заңға Конституциялық мәртебе берілгенін ерекше атап өткен жөн», – деді депутат.
Негізгі ой қандай
Ұсынылып отырған өзгерістер Қазақстандағы саяси жүйені формалды құрылымнан мазмұнды диалогқа қарай бағыттауға арналған. Құрылтай заң шығару билігінің негізгі өзегіне айналса, Халық кеңесі мемлекет пен қоғам арасындағы тұрақты байланысты қамтамасыз ететін институт ретінде қалыптасуы мүмкін.
Бұл реформалар іске асса, елдегі шешім қабылдау жүйесі ашық әрі болжамды бола түсуі ықтимал. Ал оның нақты нәтижесі жаңа институттардың қалай жұмыс істейтініне байланысты болмақ.
