Конституциялық комиссияның үшінші отырысында талқылау жай ғана жекелеген түзетулер шеңберінен шығып, елдің болашақ саяси архитектурасына қатысты мазмұнды пікірталасқа ұласты. Мәжіліс депутаты Елнұр Бейсенбаев Комиссия жұмысының басты мақсаты – қоғамның заманауи сұраныстарына жауап беретін жаңа Ата заңды қалыптастыру екенін атап өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның айтуынша, бұл үдеріс ашықтық қағидаттарына негізделген және барлық саяси партиялардың ұстанымдары ескеріле отырып жүргізілуде. Осы тұрғыда «AMANAT» партиясы реформаларды іске асыруға белсенді түрде қатысып, Президент бастамаларын толық қолдап отырғанын айтты.
Жаңа билік теңгерімі қандай болмақ
Депутаттың сөзінше, бүгінгі талқылаулардың өзегі – мемлекеттік басқару жүйесін жаңа логикаға көшіру. Бұл жерде «күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» қағидаты негізгі бағдар ретінде ұсынылып отыр.
«Бүгін біз қолданыстағы Конституцияға тек жекелеген түзетулер енгізіп жатқан жоқпыз. Біз Әділетті Қазақстанның сұраныстарына жауап беретін жаңа Конституцияны іс жүзінде қалыптастырып жатырмыз», – деді Елнұр Бейсенбаев.
Бұл тұжырым билік тармақтары арасындағы жауапкершілік пен теңгерімді нақтылауға бағытталғанын аңғартады.
Бір палаталы Парламент не береді
Отырыста бір палаталы Парламентке көшу мәселесіне ерекше тоқталды. Депутаттың айтуынша, мұндай модель заң шығару үдерісін жеделдетіп қана қоймай, оны анағұрлым ашық әрі түсінікті етеді. Сонымен қатар саяси партиялардың салмағы артып, депутаттардың қоғам алдындағы жауапкершілігі күшейеді.
Жаңа модель бойынша барлық заңдар бір Парламентте үш оқылымнан өтеді:
- алғашқы екі оқылым – ашық форматта;
- үшінші оқылым – заң жобасының Конституция мен ұлттық заңнамаға сәйкестігін тексеру үшін.
«Бұл лоббистік ықпал мен жеке мүдделердің араласуын толықтай жоққа шығарады», – деп атап өтті депутат.
Партиялар мен сайлаушы арасындағы байланыс
Елнұр Бейсенбаев пропорционалды сайлау жүйесі мен партияішілік праймериздің маңызын да ерекше атап өтті. Оның сөзінше, бұл тетіктер Парламент пен сайлаушы арасындағы тікелей байланысты қамтамасыз етеді.
«Пропорционалды жүйе дегеніміз – партия әрбір дауыс үшін күреседі. Оның ішінде тәуелсіз азаматтың дауысы бар. Бұл қоғам алдындағы жауапкершілікті күшейтеді», – деді ол.
Бұл тәсіл Парламент құрамының қоғамдағы түрлі көзқарастарды неғұрлым кең қамтуына мүмкіндік береді.
Құндылықтар мен ұлттық дәстүрлер
Комиссия отырысында Конституцияның мазмұндық, яғни құндылықтық бөлігіне де назар аударылды. Ұсынылған түзетулердің қатарында:
- некені ер мен әйелдің одағы ретінде бекіту;
- Конституция преамбуласын «Әділетті Қазақстан» және «Заң мен тәртіп» қағидаттарына басымдық бере отырып жаңарту;
- зияткерлік меншікті қорғауды күшейту бар.
Сондай-ақ болашақ Парламентке «Құрылтай» атауын беру ұсынысы айтылды.
«Болашақ Парламентті Құрылтай деп атау – тарихи әрі қазіргі заман үшін маңызды. Бұл ұлттық дәстүрмен, рухпен және халық алдындағы жауапкершілікпен сабақтастықты білдіреді», – деп түйіндеді Елнұр Бейсенбаев.
Қарапайым түзету емес, жүйелі өзгеріс
Комиссия отырысында айтылған пікірлер бір нәрсені анық аңғартты: сөз болып отырғаны жекелеген нормаларды өзгерту емес, мемлекеттік басқару жүйесін жаңа деңгейге көтеру. Конституциялық реформа биліктің тиімділігін арттыруды, қоғаммен байланысты нығайтуды және ел дамуының ұзақмерзімді негізін қалыптастыруды көздейді.
Сондықтан бұл кезең Қазақстан үшін кезекті құқықтық өзгеріс емес, елдің болашағын айқындайтын маңызды бетбұрыс ретінде бағалануда.
