Қазақстанда жүріп жатқан конституциялық реформа мемлекеттік басқару жүйесіне елеулі өзгерістер енгізуді көздейді. Сол жаңашылдықтардың бірі – Қазақстан Халық Кеңесінің құрылуы. Бұл жаңа орган республика азаматтарының мүддесін білдіретін және заң шығару бастамасы құқығына ие болатын жоғары консультативтік құрылым ретінде Конституцияда бекітілмек, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл туралы Конституциялық сот төрағасының орынбасары Бақыт Нұрмұханов Конституциялық комиссияның төртінші отырысында мәлімдеді.
Парламент өкілеттіктері қайта қаралды
Бақыт Нұрмұхановтың айтуынша, Конституциялық комиссия мүшелері Ата Заңның негізгі бөлімдеріне өзгерістер енгізу бойынша ауқымды жұмыс атқарған. Соның ішінде Парламенттің өкілеттіктері мен қызмет ету рәсімдеріне түбегейлі ревизия жүргізілген.
Бұл өзгерістер бір палаталы Парламент моделіне көшуге байланысты жүзеге асырылып отыр.
«Құрылтай» бөліміне енгізілген түзетулер нәтижесінде:
- екі палаталы Парламентке қатысты нормалар алынып тасталды,
- заң шығарушы органның өкілеттіктері қайта жүйеленді,
- Құрылтай сессиялары мен оның қызметін ұйымдастыруға қатысты барлық баптар жаңартылды.
Сонымен қатар:
- заң шығару бастамасы құқығы бар субъектілердің тізімі кеңейтілді,
- Құрылтай қабылдайтын заңдармен реттелетін негізгі қоғамдық қатынастардың ауқымы артты,
- заң жобаларын қарау және қабылдау рәсімдері қайта қаралды.
Президент институтындағы өзгерістер
Өзгерістер «Президент» бөліміне де қатысты. Бұл бөлім тұжырымдамалық тұрғыдан қайта қаралған.
Атап айтқанда:
- президенттік сайлау мен ант беру рәсімінің мерзімдері нақтыланды,
- Мемлекет басшысының Құрылтаймен, Үкіметпен және басқа мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл аясындағы өкілеттіктері қайта айқындалды,
- кадр мәселелері мен норма шығару функциялары нақтыланды.
Сонымен бірге Конституцияға вице-президенттің құқықтық мәртебесі мен өкілеттіктеріне арналған жаңа бап енгізілді.
Халық Кеңесі – азаматтардың жаңа өкілі
Конституция жобасында Қазақстан Халық Кеңесіне арналған жеке бөлім көзделген. Бұл кеңес:
- республика азаматтары арасынан құрылады,
- жоғары консультативтік орган мәртебесіне ие болады,
- Қазақстан халқының мүддесін білдіреді,
- заң шығару бастамасы құқығына ие болады.
Бұл тетік азаматтардың мемлекеттік басқару мен заң шығару процесіне қатысуын институционалдық деңгейде кеңейтуге бағытталған.
Конституциялық соттың мәртебесі күшейеді
Жобада Конституциялық соттың құқықтық мәртебесіне қатысты да маңызды өзгерістер бар. Бұған дейін салалық конституциялық заңда қамтылған нормалар енді тікелей Конституция мәтініне енгізіледі.
Бұл:
- Конституциялық соттың тәуелсіз мемлекеттік орган ретіндегі мәртебесін,
- оның конституциялық қадағалауды жүзеге асыру функциясын,
- бүкіл ел аумағында Конституцияның үстемдігін қамтамасыз ету рөлін нақты бекітеді.
Сонымен қатар, Конституциялық сот шешімдерінің құқықтық салдары да Конституция деңгейінде айқындалады.
Неге бұл өзгерістер маңызды
Ұсынылып отырған түзетулер Қазақстандағы билік тармақтарының өзара байланысын қайта құруға және азаматтардың мемлекеттік процестерге қатысуын кеңейтуге бағытталған. Халық Кеңесінің пайда болуы, Парламенттің қайта құрылуы және Конституциялық соттың мәртебесінің күшеюі мемлекеттік басқаруда жаңа теңгерім қалыптастыруға негіз болмақ.
Сарапшылардың пікірінше, бұл реформалар Қазақстанның саяси жүйесін ашық әрі қоғамға жақын етуге мүмкіндік береді.
