Қазақстанда талқыланып жатқан конституциялық өзгерістер қарапайым құқықтық жаңарту аясынан әлдеқашан асып түсті. Ұсынылып отырған нормалардың көлемі мен мазмұны қолданыстағы Ата заңға «түзету енгізу» туралы емес, шын мәнінде жаңа Конституция қабылдау мәселесін күн тәртібіне шығарып отыр. Мұндай пікірді «Қазақстан заңгерлер одағы» республикалық қоғамдық бірлестігінің төрағасы Серік Ақылбай Конституциялық комиссияның бесінші отырысында білдірді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның айтуынша, жиынтық жобаға енген түзетулер конституциялық құрылыстың іргелі негіздерін қамтиды. Бұл - жекелеген баптарды өзгерту емес, мемлекетті басқарудың бүкіл логикасын қайта қарау.
Gov
Биліктің жаңа архитектурасы қалыптасып жатыр
Серік Ақылбайдың пікірінше, негізгі өзгерістердің бірі - елде жаңа институционалдық архитектураның қалыптасуы. Жобада бір палаталы Парламент құру, Халық кеңесін енгізу, Үкіметтің, сот жүйесінің және құқық қорғау тетіктерінің жұмысын жаңаша ұйымдастыру көзделген.
Бұл өзгерістер билік тармақтарының өзара әрекеттесуін қайта құрып, шешім қабылдау тетіктерін қоғамға барынша жақындатуға бағытталған.
«Ұсыныстардың ауқымы мен тереңдігін саралай келе, қолданыстағы Конституцияның жаңа редакциясы туралы емес, шын мәнінде жаңа Ата заң туралы айтқан жөн», - деді ол.
Қоғамның талабы өзгерді
Заңгердің айтуынша, бүгінгі таңда мемлекет пен қоғамның басқару тиімділігіне, құқықтық айқындыққа және адам құқықтарын қорғауға қоятын талабы әлдеқайда жоғары. Соңғы жылдардағы саяси және әлеуметтік өзгерістер бұл сұранысты айқын көрсетті.
Осыған байланысты Қазақстанда билікті ұйымдастырудың негіздері қайта қаралып, жаңа институттар қалыптасып жатыр. Бұл - елдің конституциялық дамуының сапалы жаңа кезеңі.
Сабақтастық сақталады
Сонымен бірге Серік Ақылбай жаңа Конституция бұрынғы мемлекеттік құндылықтардан бас тартуды білдірмейтінін ерекше атап өтті. Керісінше, ол мемлекеттіліктің негізгі қағидаттарының толық сабақтастығын сақтап, оларды жинақталған құқық қолдану тәжірибесін ескере отырып дамытуды көздейді.
Яғни өзгерістер жүйені күйрету үшін емес, оны өмір шындығына бейімдеу үшін ұсынылып отыр.
Дін мен мемлекет мәселесі нақты жазылады
Серік Ақылбай Конституцияда дінді мемлекеттен бөлу қағидатын тікелей бекіту жөніндегі өз ұсынысының жиынтық жобаға енгенін де еске салды. Оның пікірінше, бұл норма одан әрі нақтылауды талап етеді.
Атап айтқанда, діни ұйымдардың қызметі заң аясында жүзеге асырылатынын және қажет болған жағдайда конституциялық құрылысты қорғау, ұлттық қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, адам құқықтары мен бостандықтары, халық денсаулығы мен қоғамның рухани-адамгершілік құндылықтарын қорғау мақсатында шектелуі мүмкін екенін тікелей көрсету маңызды.
Мұндай тұжырымдар, оның айтуынша, зайырлы мемлекеттің мәнін толық ашады.
Адвокатура мәселесі әлі талқыланады
Сонымен қатар заңгер адвокатураның мәртебесіне қатысты нормалар қосымша пысықтауды қажет ететінін айтты. Формулировкалар барынша теңгерімді болып, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау міндетіне толық сай келуі тиіс.
Бұл мәселе құқықтық мемлекет үшін ерекше маңызға ие, себебі адвокатура - адамның әділ сотқа қол жеткізуінің негізгі тетіктерінің бірі.
Бағыт дұрыс, жауапкершілік жоғары
Жалпы алғанда, Серік Ақылбай Конституциялық комиссияның жұмысына оң баға берді. Оның пікірінше, комиссия дұрыс бағытта қозғалып келеді, ал ұсынылып отырған өзгерістер қоғамның нақты сұранысына жауап береді.
Сондықтан Қазақстанда соңғы уақытта жиі айтылып жүрген ой бекер емес: ел тарихи кезеңде тұр. Бұл кезеңде Ата заңды жай ғана жаңарту емес, жаңа мазмұндағы Конституция қабылдау туралы шешім қабылдануы мүмкін.
