Қазақстанда талқыланып жатқан Конституция жобасында отбасы мен бала құқықтарын қорғау мәселесіне ерекше мән беріліп отыр. Жаңа редакцияда бұл бағыттағы нормалар сақталып қана қоймай, айтарлықтай күшейтілген. Бұл туралы Конституциялық комиссияның кезекті отырысында Қазақстандағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Динара Закиева мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Оның айтуынша, ұсынылып отырған өзгерістер – формальды түзетулер емес, күнделікті өмірде тікелей жұмыс істейтін нақты құқықтық тетіктер.
Отбасы мен бала – мемлекеттің тікелей жауапкершілігі
Конституция жобасының 27-бабында қолданыстағы редакциядағыдай, неке мен отбасы, ана, әке және бала мемлекеттің қорғауында екені нақты бекітілген. Сондай-ақ балаларға қамқорлық жасау мен оларды тәрбиелеу ата-ананың табиғи құқығы әрі міндеті ретінде айқын көрсетілген.
«Бұл нормалар декларативті тұрғыда емес, нақты қолданбалы сипатқа ие. Олар мемлекеттік саясаттың негізіне айналып, бала құқықтарын қорғау саласындағы күнделікті жұмысымызға арқау болып отыр. Балаларды қорғау мәселесінде шешім қабылдағанда немесе ұстанымымызды қорғағанда біз дәл осы Конституциядағы түбегейлі қағидаттарға сүйенеміз», – деді Динара Закиева.
Яғни Конституциядағы бұл баптар қағаз жүзінде ғана қалмай, нақты істерге негіз болып отыр.
51 мыңнан астам нақты жағдай
Комиссия мүшесінің айтуынша, конституциялық нормалар өмірде нақты көрініс табуда. Тек өткен жылдың өзінде мемлекет тарапынан 51 мыңнан астам жағдайда қауіп-қатер дер кезінде анықталып, алдын алу шаралары жүргізілген. Нәтижесінде балалардың құқықтық қорғалуы қамтамасыз етілген.
Бұл деректер баланы қорғау жүйесінің тек төтенше жағдайларға жауап берумен шектелмейтінін көрсетеді. Ол профилактикадан бастап, әлеуметтік қолдау көрсетуге дейінгі кең ауқымды қамтиды.
Бала құқығы – тек дағдарыс кезіндегі шара емес
Динара Закиеваның айтуынша, баланы қорғау дегеніміз тек қиын жағдайға тап болған кезде әрекет ету емес. Бұл – балалардың әлеуметтік қолдауға, денсаулық сақтауға, білім мен тәрбиеге, қауіпсіздікке және отбасында өмір сүруге деген құқығын толық қамтамасыз ету.
Бұл үдерісте отбасы мен ата-ананың жауапты қамқорлығы баланың әл-ауқатының негізгі тірегі ретінде қарастырылады. Сондықтан Конституция жобасында ата-аналардың жауапкершілігін күшейтуге ерекше мән берілген.
Неке – заңмен қорғалатын одақ
Бала құқықтары жөніндегі уәкіл комиссияның алдыңғы отырыстарының бірінде Елнұр Бейсенбаев көтерген ұсынысты да еске салды. Ол некені ер мен әйелдің ерікті әрі тең құқықты, заңға сәйкес мемлекет тіркейтін одағы ретінде Конституцияда бекіту жөнінде болған.
«Бұл норма қазақстандық қоғамның құндылықтарына негізделген және тұрақты дамуға мүдделі кез келген мемлекет үшін объективті қажеттілік. Некені міндетті түрде мемлекеттік тіркеу туралы талап балалардың құқықтарын тиімді қорғауға мүмкіндік береді. Мен бұл норманы қолдаймын», – деді Динара Закиева.
Оның айтуынша, некенің ресми тіркелуі баланың мүддесін қорғауда маңызды құқықтық құрал болып табылады.
Білім беру – зайырлы негізде
Конституция жобасында тағы бір маңызды жаңа норма – білім беру жүйесінің зайырлы сипатын бекіту. Бұл мәселе де бала құқығымен тікелей байланысты.
«Қазақстан Республикасының аумағындағы білім беру ұйымдарында оқу мен тәрбие беру жүйесі, діни білім беру ұйымдарын қоспағанда, зайырлы сипатта болуы тиіс. Бұл балалардың білім алуға деген құқығын толық жүзеге асыруына жағдай жасайды», – деп түйіндеді Бала құқықтары жөніндегі уәкіл.
Неге бұл өзгерістер маңызды
Талқыланып жатқан өзгерістер Конституцияны отбасы мен бала үшін нақты қорғаныш тетігіне айналдыруды көздейді. Мұнда басты назар – баланың қауіпсіздігі, ата-ананың жауапкершілігі және қоғамның тұрақты дамуы.
Қарапайым айтқанда, бұл нормалар бүгінгі балалардың ғана емес, болашақ ұрпақтың да құқықтары мен мүмкіндіктерін қорғауға бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда, Конституция жобасындағы бұл өзгерістер әр отбасыға, әр ата-анаға және әр балаға тікелей қатысты.
