Бүгін «Ақ жол» демократиялық партиясының Орталық кеңсесінде Ұлттық кеңес президиумы мен парламенттік фракцияның бірлескен отырысы өтті. Жиынға партия атынан барлық деңгейдегі мәслихат депутаттары да қатысты. Сәрсенбіге жоспарланған Ұлттық кеңес пленумы қарсаңында қатысушылар Республика Конституциясының жаңа жобасын талқылап, Пленумға ұсынылатын ортақ ұстанымды қалыптастырды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кездесу формалды есеп үшін емес, шын мәнінде қызып тұрған пікірталасқа ұласты. Өйткені Конституция туралы әңгіме - тек саясаттың емес, елдің алдағы жылдардағы «ережесі» туралы әңгіме.
«Бір аптада жазылған жоқ» деген аргумент
Отырыста қатысушыларға парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына қатысу, Қызылордада өткен Құрылтайдың нәтижелері, сондай-ақ «Ақ жол» өкілдері ретінде Дания Еспаевамен бірге Конституциялық комиссия құрамындағы жұмыс туралы айтылды.
Ең көп назар аудартқан тұс - құжаттың қалай дайындалғаны жайлы мәліметтер. Айтылған дерек бойынша, тек парламенттік реформаға қатысты e-Gov және e-Otinish арқылы азаматтар мен қоғамдық ұйымдардан 600-ден астам ұсыныс түскен. Конституциялық реформаға қатысты 1600-ден астам ұсыныс жұмыс тобына жолданған. «Ақ жол» партиясы өзі де 50-ден астам ұсыныс берген. Ал Конституциялық комиссия жұмысы басталғалы елдің түкпір-түкпірінен 2000-нан астам өтініш келіп түскен.
Осы деректер «жоба бір аптада дайындалды» деген пікірдің негізсіз екенін көрсететін маңызды аргумент ретінде айтылды. Құжат - жүздеген сарапшының және мыңдаған азаматтың ортақ еңбегі ретінде сипатталды.
Кімдер қатысты, талқылау қалай өтті
Пікірталасқа Мәжіліс депутаттары Қазыбек Иса, Серік Ерубаев, Олжас Нұралдинов, сондай-ақ өңірлерден онлайн қосылған партиялас депутаттар қатысты. Олардың қатарында Алматы облысы, Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл облысы, Алматы қаласы және Ұлытау облысындағы партия өкілдері мен кәсіпкерлер болды.
Талқылау барысында жалпы жобаға қолдау айтылып, әсіресе жаңа Конституциядағы бірқатар тұжырымдамалық шешімдер оң бағаланды. Соның ішінде:
- бір палаталы Парламентке көшу
- партиялық тізімдер бойынша сайлау
- ұлттық мемлекеттіліктің сабақтастығы
- мемлекет негіздерін айқындайтын нормалар
Қазыбек Иса өз сөзінде жобада ұлттық мүдде мен құндылықтарға ерекше мән берілгенін атап өтті. Атап айтқанда - егемендікті қорғау, мемлекеттің унитарлық сипаты, аумақтың бөлінбейтіндігі, зайырлы қағида, сондай-ақ отбасы мен неке ұғымының жаңаша анықтамасы сияқты нормаларға назар аударылды. Сонымен бірге Халық Кеңесін жоғары консультативтік орган ретінде бекіту және вице-президент институтын енгізу идеялары саяси жүйенің тұрақтылығы тұрғысынан маңызды деп бағаланды.
«Ақ жол» көптен айтқан ұсыныстар жобаға кірді
Сөз алғандардың көбі бір палаталы парламент, партиялық тізімдер және мемлекеттіліктің ұлттық сипаты сияқты бағыттарды «Ақ жол» партиясы жылдар бойы ұсынып, қорғап келгенін еске салды. Сондықтан бұл шешімдер Конституция жобасына кірген жағдайда партияның оларды қолдауы логикалық қадам ретінде айтылды.
Яғни бұл жерде партия үшін маңыздысы - «біз айтқан концепциялар қағазға түсті ме, түспеді ме» деген мәселе.
Ескертулер де болды: «адам» емес, «тұлғалар» болуы керек пе
Қолдаумен қатар, нақты редакциялық және құқықтық ұсыныстар да айтылды.
Мысалы, Евгений Кинцель бір құқық бұзушылық үшін екі рет жазалау қолданылмайтыны туралы норманың формулировкасына назар аударды. Оның айтуынша, құқық бұзушылықты тек жеке тұлға ғана емес, заңды тұлға да жасай алады. Бұл кәсіпкерлерге тікелей қатысты болуы мүмкін. Сондықтан нормада «адам» деп шектемей, жеке және заңды тұлғаларды қамтитын кеңірек ұғым қолдану ұсынылды.
Шыңғыс Риаханов Конституцияға инвестициялық тартымдылық және бизнес-климатты жақсарту қағидаттарын енгізу қажеттігін айтты. Отырысты жүргізген тарап бұл және басқа да ұсыныстар Конституциялық комиссия хатшылығына жолданатынын жеткізді.
Тарихи сабақтастық: мемлекет тарихын тарылтып түсіндіруге қарсы ұстаным
Пікірталаста Жаңа Конституцияның преамбуласына да ерекше тоқталынды. Онда тарихи сабақтастық қағидаты дұрыс берілгені айтылды. Бұған дейін Қазақстан тәуелсіздігінің тарихын тек 1991 жылдан бастау керек деген көзқарастар болғаны еске салынды. «Ақ жол» партиясы мұндай тәсілге қарсы шығып, мемлекеттілік тамырының терең екенін, оның мыңжылдық тарихи кезеңдерді қамтитынын айтып келген.
Сондықтан тарихи сабақтастықтың негізгі қағидат ретінде бекітілуі - жобадағы маңызды идеологиялық тірек ретінде бағаланды.
Парламент атауы, сөз бостандығы және «шекара»
Кездесуде Парламент атауына қатысты да пікір айтылды. «Ақ жол» партиясы дәстүрлі дала демократиясы ұғымына сүйеніп, «Құрылтай» атауын қолдану идеясын бұрыннан ұсынып келе жатқаны ескертілді.
Сөз бостандығына қатысты нормалар да талқыланды. Пікірдің түйіні - қоғамдағы ең өткір дискуссияның өзі дәлелге сүйенуі керек, ал жеке басқа тиісу мен қорлау қалыпты нәрсеге айналмауы тиіс. Бұл жерде сөз бостандығын қорғау мен азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетін сақтау арасындағы тепе-теңдік маңызды деген ой айтылды.
Дербес деректер және банк құпиясы
Азаматтардың дербес деректерін қорғау мәселесі де күн тәртібінен түскен жоқ. Отырыста банк операциялары, шоттар мен қаржылық активтер туралы мәліметтер жеке меншіктің ажырамас бөлігі ретінде қарастырылып, олар Конституция деңгейінде қорғалуы тиіс деген ұстаным айтылды.
Бұл тақырып қоғамда сезімтал саналады - бір жағынан ашықтыққа сұраныс бар, екінші жағынан жеке өмір мен меншік құқығын қорғау міндеті тұр. Сол себепті оны Конституциядағы нақты нормалар арқылы бекіту маңызды деген пікір білдірілді.
Ерекше аумақтар туралы дау: қауіп пе, мүмкіндік пе
Тағы бір талқыланған мәселе - ерекше аумақтардың мәртебесі. Әлеуметтік желілерде мұндай аумақтар тәуелсіздік пен аумақтық тұтастыққа қатер төндіреді деген алаңдаушылықтар айтылатыны да назарға алынды. Бірақ жиында бұл қорқыныштардың көбі не түсінбеушіліктен, не әдейі саясиландырудан туындайтыны айтылды.
Түсіндірудің өзегі мынау: ерекше аумақтар - қолданыстағы заңнама әлі қамтымайтын технологиялық жаңашылдықтарды сынақтан өткізуге арналған «эксперимент алаңы». Мысал ретінде финтех жобаларды тартуда ерекше құқықтық режимнің рөлі айтылды. Ал Алатау аумағына қатысты жоспар - урбанистика, инфрақұрылым, инновациялар және жаңа технологиялар арқылы экономиканы алға жылжыту.
Норма тәуелсіздік пен аумақтық тұтастық талаптарының өзгермейтіндігімен бірге жүретіні де бөлек атап өтілді.
Пленумға қолдау ұсынылмақ
Қызу талқылаудан кейін Парламенттегі және жергілікті мәслихаттардағы «Ақ жол» депутаттық фракциялары атынан партияның алдағы пленумында Ұлттық кеңеске Жаңа Конституция жобасын қолдауды ұсыну туралы шешім қабылданды. Сонымен бірге референдумға дайындық кезінде құжатты түсіндіру жұмыстарына барынша белсенді қатысу жоспары айтылды.
Бұл отырыс бір нәрсені көрсетті: жаңа Конституция жобасы партиялық деңгейде де «жай құжат» ретінде емес, елдің болашақ жүйесін айқындайтын үлкен тақырып ретінде қарастырылып отыр.
