Жасанды интеллект Қазақстан мектептеріне бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен еніп жатыр. Ережелер мен нақты талаптар қалыптасып үлгермей жатып, оқушылар нейрожелілерді үй тапсырмасын орындауға, баяндама жазуға және жылдам жауап алуға кеңінен қолдана бастады. Бұл үрдіс бір жағынан оқу процесін жеңілдетсе, екінші жағынан білім сапасына қатысты жаңа сұрақтар туындатуда, деп хабарлайды DKNews.kz.
Осындай қорытындыға TALAP қолданбалы зерттеулер орталығы жүргізген «Қазақстандағы мектеп біліміндегі жасанды интеллект» атты зерттеу авторлары келді. Сарапшылардың айтуынша, егер жасанды интеллект мектептерде нақты шеңберсіз және өлшемсіз енгізілсе, ол білімдегі теңсіздікті күшейтіп, базалық дағдылардың әлсіреуіне әкелуі мүмкін.
Технология ойлаудың орнын баса бастағанда
Зерттеу барысында оқушылардың тапсырмаларды өз бетінше орындаудан гөрі жасанды интеллектке жүгінуі жиілегені анықталған. Нейрожелілер олардың орнына ойды тұжырымдайды, дәлел келтіреді, деректерді тексереді.
Сырт көзге бұл көмек сияқты көрінгенімен, іс жүзінде тапсырманың орындалуы оқу материалын терең түсінумен байланысты болмай барады. Оқушы ойлаудың өз жолын емес, дайын жауапты қолдануға дағдыланып келеді.
Неліктен бастауыш сыныптар ерекше тәуекелде
Зерттеуде ең осал топ ретінде бастауыш сынып оқушылары аталады. Дәл осы кезеңде баланың сөйлеу қабілеті, зейіні, логикалық ойлауы және пайымдау дағдылары қалыптасады. Бұл дағдылар тұрақты түрде өздігінен ойлануды талап етеді.
Егер жасанды интеллект осы процестің орнын басса, ол дамуға көмектесудің орнына, ойлау қалыптасуының табиғи жолын бұзады. Яғни технология тірек емес, алмастырушы құралға айналады.
Зерттеу қалай жүргізілді
Зерттеу төрт айға созылып, төрт кезеңнен тұрды. Талқылаулар мен материал жинауға 300-ден астам адам қатысты. Олардың қатарында оқушылар, ата-аналар, мұғалімдер, мектеп директорлары, білім саласындағы басқарушылар, EdTech компанияларының өкілдері мен тәуелсіз сарапшылар болды.
Бұл тәсіл мәселені біржақты емес, білім беру жүйесінің барлық қатысушыларының көзімен қарауға мүмкіндік берген.
Мәселе жасанды интеллектте емес, ереженің жоқтығында
TALAP қолданбалы зерттеулер орталығының директоры Рахим Ошақбаевтың айтуынша, басты түйткіл – жасанды интеллекттің өзінде емес, оны мектепте қолданудың түсінікті шекараларының жоқтығында.
Көптеген елдерде білім берудегі жасанды интеллектке қатысты бастапқы эйфорияның орнына тәуекелге негізделген көзқарас қалыптасып келеді. Технологиялар біртіндеп енгізіліп, олардың оқу сапасына әсері алдын ала бағаланады.
Қазақстан қай жолды таңдайды
Зерттеу авторларының пікірінше, Қазақстан бүгін басқарушылық таңдау алдында тұр.
Бірінші сценарий – жасанды интеллекттің мектептерге бақылаусыз, өздігінен енуі. Бұл жағдайда технологиялық шешімдер әлеуметтік салдарды ескермей енгізіліп, жүйе проблемаларға кейін ғана жауап береді.
Екінші сценарий – басқарылатын трансформация. Мұнда рұқсат етілген шекаралар алдын ала белгіленіп, қорғалған пилоттық жобалар іске қосылады, нәтижелер өлшенеді, ал сенім деректерге, стандарттарға, дәлелділікке, этикаға және мұғалімнің нақты рөліне сүйеніп қалыптастырылады.
Тыйым емес, саналы қолдану
Сарапшылардың айтуынша, әңгіме жасанды интеллектті тыйым салу туралы емес. Керісінше, оны ойланып, жауапкершілікпен енгізу қажет.
Басты бағдар ретінде баланың базалық дағдыларын дамыту қалуы тиіс. Олар – зейін, сөйлеу, логикалық ойлау, дәлелдеу және ақпаратты тексере білу. Дәл осы қабілеттер баланы тек жауап алуға емес, үйренуге үйретеді.
Негізгі түйін
Жасанды интеллект мектеп үшін болашақ емес, бүгінгі шындық. Енді басты сұрақ – ол білімді күшейтетін құралға айнала ма, әлде оның іргетасын әлсірететін фактор бола ма.
Зерттеу көрсеткендей, бұл жерде қателіктің бағасы өте жоғары. Сондықтан сарапшылар жасанды интеллектті өлшеммен, кезең-кезеңімен және нақты жауапкершілікпен енгізуге шақырады. Себебі бұл шешімдер келер ұрпақтың ойлау қабілетіне тікелей әсер етеді.
