Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде алдағы вегетациялық кезеңге дайындық мәселесі күн тәртібіне шықты. Түркістан, Қызылорда, Жамбыл, Алматы және Жетісу облыстарын қамтыған кеңесте су тапшылығы, егіс құрылымы және климаттық тәуекелдер кеңінен талқыланды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Кеңеске дейін оңтүстік өңірлерге жұмыс сапарымен барған Қанат Бозымбаев вегетациялық маусымның тұрақты өтуі, су үнемдеу технологияларын енгізу және егіс алқаптарын әртараптандыру бағытында атқарылып жатқан жұмыстармен танысқан болатын.
Өткен жылдың сабағы
Кеңес барысында өткен маусымның тәжірибесіне ерекше назар аударылды. Қолайсыз ауа райы мен су тапшылығы ауыл шаруашылығына айтарлықтай әсер еткен.
«Өткен жылғы вегетациялық кезең қолайсыз климаттық жағдайға байланысты бірқатар қиындықпен өтті. Бұл су ресурстарын тиімді пайдалану мәселелеріне ерекше назар аударуды және басқарушылық шешімдерді жедел қабылдауды талап етті. Жинақталған тәжірибені ескере отырып, су тапшылығы мен ауа райының төтенше құбылыстарына дайын болу қажет», — деді Қанат Бозымбаев.
Қай бассейндерде жағдай күрделі
Кеңес барысында бірқатар су бассейндері бойынша жағдай тыңдалды. Атап айтқанда:
- Балқаш – Алакөл
- Шу – Талас
- Арал – Сырдария бассейндері
- Шардара су қоймасы
Мамандардың айтуынша, аталған аумақтарда вегетациялық маусымның күрделі өту қаупі сақталып отыр.
Су аз қажет ететін дақылдарға көшу
Өңірлерде диқандармен түсіндіру жұмыстары жүргізілуде. Негізгі басымдық:
- су үнемдеу технологияларын енгізу
- суды көп қажет етпейтін дақылдарға кезең-кезеңімен көшу
Су ресурстары және ирригация министрлігі Ауыл шаруашылығы министрлігімен бірлесіп, 2026 жылға арналған іс-шаралар жоспарын әзірледі. Құжатта:
- су пайдалану лимиттерін белгілеу
- егіс алқаптарының құрылымын бекіту
- күріш пен мақта алқаптарын қысқарту
- лимиттердің сақталуын қатаң бақылау
- суды заңсыз пайдаланудың алдын алу
қарастырылған.
Басқа бассейндер бойынша айтарлықтай тәуекелдер күтілмейді, вегетациялық кезеңді өткен жылдың деңгейінде өткізу жоспарланып отыр.
Өңірлер не істеп жатыр
Кеңесте бес облыстың әкімдері нақты деректер келтірді.
Түркістан облысы
- «Бәйдібек ата» және «Қарақуыс» су қоймаларының жобалары әзірленуде
- 1 мың шақырымнан астам канал тазартылды
- Маусым басталғанға дейін қосымша 300 шақырым тазарту жоспарланған
- Су үнемдеу технологиялары енгізілген жер көлемі — 114 мың гектар
- 2026 жылы тағы 50 мың гектарға ұлғайту көзделген
Қызылорда облысы
- Күріш егістігі 70 мың гектарға дейін қысқартылуда
- Су аз қажет ететін дақылдарға көшу басталды
- Тамшылатып және жаңбырлатып суару енгізілуде
- Су үнемдеу технологиялары 24,7 мың гектардан астам аумақты қамтиды
Жамбыл облысы
- Егіс алқаптары 16,7 мың гектарға қысқартылады
- Су үнемді дақылдарға көшу жүріп жатыр
- Жерасты суларын пайдалану бойынша пилоттық жобалар іске асуда
Алматы облысы
- Ірі су қоймаларының орташа толу деңгейі — 61%
- 72 нысан күнделікті бақылауда
- Егіс алқабы — 436 мың гектар
- Суармалы жер — 223,7 мың гектар
- Су лимиті — 2,1 млрд текше метр
Жетісу облысы
- Су алу лимиті — 1,3 млрд текше метр
- Су 54 гидротехникалық нысан мен 1 179 канал арқылы жеткізіледі
- Су шаруашылығы бойынша 5 жоба іске асуда
- 335,8 шақырым арнаны тазарту жоспарланған
Негізгі мақсат — тұрақтылық
Кеңес қорытындысы бойынша басты міндет айқын: климаттық өзгерістер жағдайында вегетациялық кезеңді мүмкіндігінше тұрақты өткізу. Ол үшін су ресурстарын басқару, егіс құрылымын өзгерту және технологиялық жаңғырту қатар жүруі тиіс.
