Қазақстанда тәуелсіздік жылдарындағы ең ауқымды қоғамдық-саяси өзгерістердің бірі — конституциялық реформа жүріп жатыр. 4 ақпанда Астанада осы үдерістің маңызды бөлігі ретінде Қазақстан Республикасы Кәсіподақтар федерациясының төрағасы, Конституциялық комиссия мүшесі Сатыбалды Дәулеталиннің жетекшілігімен жаңа Конституция жобасын талқылауға арналған диалог алаңы өтті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Іс-шараға Кәсіподақтар федерациясының аппараты, еліміздің барлық өңірлерінен келген аумақтық кәсіподақ бірлестіктерінің басшылары мен өкілдері қатысты. Талқылау формалды сипатта емес, нақты сұрақтар мен пікірлерге құрылған мазмұнды форматта өтті. Негізгі назар — жаңа Негізгі заңның қарапайым азаматтың, ең алдымен адам еңбегінің өміріне қалай әсер ететініне аударылды.
Бұл реформа неге саясат үшін емес, халық үшін маңызды
Жиынды аша отырып, Сатыбалды Дәулеталин елімізде жүріп жатқан өзгерістердің тарихи маңызын атап өтті және Конституцияның мәні тек саяси элитаға арналған құжат емес екенін түсіндірді.
«Бүгін біз талқылап отырған мәселе — революция да, күрт демократиялық секіріс те емес. Бұл тым көп нәрсе бір ғана шешім қабылдау орталығына тәуелді болатын жүйеден бас тартуға талпыныс. Бұл неге жұмысшы, мұғалім, дәрігер, шахтер үшін маңызды? Өйткені билік жеке тұлғаға емес, ережеге сүйенген жерде адам еңбегінің дауысы естіле бастайды», — деді ол.
Оның айтуынша, 2025 жылдың қазан айынан бастап арнайы комиссия парламенттік және конституциялық реформамен айналысып келеді. Осы уақыт ішінде саяси партиялардан, қоғамдық ұйымдар мен азаматтардан шамамен 2000 ұсыныс түскен. Конституция жобасы 30 қаңтарда жарияланып, қоғамда кең талқылауға жол ашты.
«Еңбек ету еркіндігінен» — «еңбек ету құқығына»
Жаңа Конституция жобасындағы негізгі өзгерістерді Кәсіподақтар федерациясы төрағасының орынбасары Нұрлан Үтешев таныстырды. Ол билік архитектурасындағы өзгерістерге, цифрлық дәуірдегі құқықтарға, отбасы құндылықтарына және еңбек саласындағы кепілдіктерге жеке тоқталды.
«Қолданыстағы Конституцияда “еңбек ету еркіндігі” бекітілген, ал жаңа жобада “еңбек ету құқығы” көрсетілген. Бұл екеуі — мүлде бөлек ұғымдар. Еркіндік — мүмкіндік қана, оған ешкім жауап бермейді. Ал еңбек ету құқығы мемлекеттің жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге міндетті екенін білдіреді», — деп түсіндірді Нұрлан Үтешев.
Бұл норма өңірлік кәсіподақ өкілдерінің ерекше қызығушылығын тудырды, себебі ол әлеуметтік тұрақтылық пен мемлекеттің жауапкершілігіне тікелей қатысты.
Бұрын-соңды болмаған ашықтық
Астана қалалық кәсіподақ орталығының төрағасы Төлеген Қунаділов Конституция жобасын талқылаудың ашықтығына назар аударды.
«Қазақстан тарихында алғаш рет Негізгі заң жобасы ашық талқыланып отыр және әрбір азамат өз ұсынысын енгізе алады. Бұл — халық пікірінің маңызы бұрынғыдан да артқанын көрсетеді», — деді ол.
Алматы, Шымкент және Қызылорда облыстарының кәсіподақ орталықтарының басшылары реформаның ел болашағы үшін стратегиялық мәні бар екенін атап өтті.
«Кәсіподақтар федерациясының Конституциялық комиссия жұмысына қатысуы — еңбек адамдарының ұстанымын жеткізудің нақты мүмкіндігі», — деді Зауреш Өмірбаева.
«Конституция жобасы қарапайым азаматқа бағытталған. Онда адамның негізгі құқықтары мен қадір-қасиетін қорғау айқын бекітілген», — деп қосты Бауыржан Алтеев.
Федерацияның бас техникалық инспекторы Марат Имаш құжаттың практикалық артықшылықтарына тоқталды.
«Жаңа Конституция жобасында алғаш рет мемлекет тарапынан қауіпсіз және гигиеналық еңбек жағдайына, кемсітусіз еңбекақы алуға және әлеуметтік қорғауға нақты кепілдіктер берілген. Бұл — жобаның басты артықшылықтарының бірі», — деді ол.
Халық кеңесі — қоғам ықпалының жаңа деңгейі
Өңірлерден қойылған сұрақтарға жауап бере отырып, Сатыбалды Дәулеталин заң шығару бастамасы субъектілерінің кеңейтілуіне ерекше тоқталды. Президент, Үкімет және Парламенттен бөлек, Конституцияда Халық кеңесін енгізу ұсынылып отыр.
«Халық кеңесінің болуы кәсіподақтарға заң шығару үдерісіне тікелей қатысуға мүмкіндік береді. Бұл — біз пайдалануға тиіс тарихи мүмкіндік», — деді ол.
Ол Ұлттық құрылтай аясында кәсіподақтардың бастамасымен алға жылжыған нақты мысалдарды келтірді: лайықты еңбек бағдарламасының қабылдануы және ең төменгі жалақы туралы 131-ші Конвенцияның ратификациялануы.
Конституция — жаңа қоғамдық келісім
Жиынды қорытындылай келе, Сатыбалды Дәулеталин жаңа Конституция тәуелсіздік пен егемендікті, Ұлы Дала өркениетінің мұрагері ретіндегі тарихи сабақтастықты бекітіп қана қоймай, адамды мемлекеттің басты құндылығы ретінде айқындайтынын атап өтті.
«Конституциялар қабылданған күні емес, сол заңмен өмір сүре бастағанда жұмыс істейді. Бұл — ең күрделі кезең. Бірақ дәл осы кезең Конституция адам еңбегінің нақты қорғанына айнала ма, әлде жай ғана әдемі құжат болып қала ма — соны анықтайды», — деді ол.
Федерация төрағасы кәсіподақ ұйымдарын еңбек ұжымдарында Конституция жобасын кеңінен талқылауға шақырып, бұл мәселеге бейжай қарауға болмайтынын баса айтты. Өйткені бүгін қабылданатын шешімдер елдің әлеуметтік әділеттілігі мен азаматтардың өмір сапасын алдағы ондаған жылдарға айқындайды.
