Қазақстанда соңғы жылдары интернет пен әлеуметтік желілерде жауапсыз әрекеттердің салдары ауырлап барады.
Біреуге «қалжың» көрінетін сөз немесе пост, енді біреуге – түрме жазасына апарар жол. Бас прокуратура дабыл қағып отыр: терроризмді насихаттау мен террорлық акт туралы көрінеу жалған хабарлама үшін қылмыстық жауаптылық қатаң, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бұл не деген сөз? Қай жерде шекара бар? «Лайк» пен пікір де қылмысқа айналуы мүмкін бе? Төменде қарапайым тілмен түсіндіреміз.
Терроризмді насихаттау: тек шақыру ғана емес
Қолданыстағы заңнамада терроризмді насихаттау және террорлық акт жасауға жария түрде шақыру – ауыр қылмыс саналады. Мұндай әрекет үшін Қылмыстық кодекстің 256-бабына сәйкес 5 жылдан 9 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған, әрі мүлік тәркіленуі мүмкін.
Ал егер бұл әрекеттер:
- бұқаралық ақпарат құралдары арқылы,
- телекоммуникация желілерінде,
- әлеуметтік желілер мен онлайн-платформаларда жасалса,
жаза одан да қатаңдап, 12 жылға дейін бас бостандығынан айыруға дейін жетуі мүмкін.
Маңыздысы – жауаптылық тек «кел, істейік» деген тікелей шақырумен шектелмейді. Террорлық актіні ақтау, мақұлдау, тіпті әлеуметтік желідегі пікір немесе жазба арқылы қолдау да заң бойынша терроризмді насихаттау ретінде бағаланады.
Сөз бостандығы бәріне рұқсат бермейді
Конституция сөз бостандығына кепілдік береді. Бірақ бұл еркіндік:
- конституциялық құрылысты күшпен өзгертуге,
- мемлекеттің қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге,
- аумақтық тұтастықты бұзуға,
- зорлық-зомбылық пен қатыгездікті дәріптеуге
жол бермейді. Яғни «ойымды айттым» деген сылтау мұнда өтпейді.
«Бомба қойылды» деген жалған хабар – ауыр қылмыс
Мектеп, сауда орталығы, әуежай, вокзал «миналанған» деген хабарламалар жиі кездеседі. Көбі расталмайды. Бірақ әрбір осындай хабар нақты қауіп ретінде қабылданып, шұғыл тексеріледі.
ҚК-нің 273-бабына сәйкес террорлық акт жасалатыны туралы көрінеу жалған хабар бергені үшін 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасы көзделген.
Бұл – жай «қалжың» емес. Мұндай хабарлама:
- полицияны,
- ТЖМ бөлімшелерін,
- ҰҚК қызметкерлерін,
- жедел жәрдем бригадаларын
аяғынан тік тұрғызады. Жұмсалған күш пен қаражаттың бәрі кінәлі адамның өзінен өндіріледі.
Аноним боламын деген үміт – бос қиял
Кейбіреулер VPN, дауыс өзгерту, бөтен ат қолдану арқылы «ұсталмаймын» деп ойлайды. Бірақ цифрландыру дәуірінде бұл – уақыт мәселесі ғана.
Мысал:
- Өткен жылы лжетерроризм бойынша 25 қылмыстық іс сотқа жолданған.
- 11-сынып оқушысы бөтен адамның атын айтып, дауысын өзгертіп, IP-адресін жасырып, мектепке «жарылғыш қойылды» деп хабарлаған.
- Соңында кәмелетке толмағаны анықталып, 1 жылға бас бостандығын шектеу жазасын алған.
- Ақтауда тағы бір тұрғын жалған хабарлама үшін 1 жыл 6 айға бас бостандығынан айырылды.
Ата-анаға да, қоғамға да ойланатын уақыт
Бас прокуратура азаматтарды парасаттылыққа шақырады. Ал ата-аналарға – балалардың интернеттегі әрекетіне бейжай қарамау маңызды екенін ескертеді.
Бір ғана «әзіл»:
- өмір бойы соттылық таңбасын қалдыруы,
- болашақ мансапты жоққа шығаруы,
- адам тағдырын түбегейлі өзгертуі мүмкін.
Интернеттегі әр сөз – жауапкершілік. Ал қауіпсіздікпен ойнау – ең қауіпті ойын.
