Қазақстанда зейнетақы төлемдері – миллиондаған адам үшін негізгі табыс көзі. 2026 жылдың басынан бері республикалық бюджеттен 395,2 млрд теңге зейнетақы төленді.
Бұл – қарттардың күнделікті қажеттілігін өтеуге, дәрі-дәрмек алуға, коммуналдық төлемдерге жұмсалатын нақты қаражат, деп хабарлайды DKNews.kz.
Қандай төлемдер берілді?
Жалпы соманың ішінде:
- 131,3 млрд теңге – базалық зейнетақыға,
- 263,9 млрд теңге – ынтымақты зейнетақыға бағытталған.
2026 жылғы 1 ақпандағы жағдай бойынша елдегі зейнеткерлер саны 2 млн 538 мың адамға жетті. Бұл – Қазақстан халқының едәуір бөлігі.
Ал орташа зейнетақы мөлшері қандай?
2026 жылғы 1 ақпандағы мәліметке сәйкес, жиынтық зейнетақының орташа мөлшері 157 843 теңге болды. Оның ішінде:
- ынтымақты зейнетақы – 103 931 теңге,
- базалық зейнетақы – 53 912 теңге.
Базалық зейнетақы қалай есептеледі?
2018 жылғы 1 шілдеден бастап базалық зейнетақы әр адамға жеке есептеледі. Ең басты фактор – зейнетақы жүйесіндегі еңбек өтілі.
Есепке мыналар алынады:
- 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі ынтымақты жүйедегі жұмыс уақыты;
- міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) төленген кезеңдер.
Яғни, сіздің ресми түрде жұмыс істеп, жарна аударған әр жылыңыз болашақ төлеміңізге әсер етеді.
Еңбек өтілі аз болса не болады?
Егер зейнетақы жүйесіндегі өтіліңіз 10 жыл немесе одан аз (тіпті мүлде жоқ) болса, базалық зейнетақы ең төменгі күнкөріс деңгейінің 70%-ына тең болады.
Ал 10 жылдан асқан әр жыл үшін төлем мөлшері 2%-ға өседі.
Мысалы:
- 20 жыл өтіл болса – күнкөріс деңгейінің 90%-ы,
- 34 жыл және одан көп болса – 118%-ға дейін жетеді.
Бұл нені білдіреді? Қарапайым тілмен айтқанда, ресми жұмыс істеп, тұрақты жарна аудару – болашақта жоғары базалық зейнетақы алудың басты шарты.
Бір айда бірнеше рет жарна аударылса ше?
Кейде бір ай ішінде Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына бірнеше рет жарна түседі. Бірақ бұл жағдайда жүйеге қатысу мерзімі бір ай деп есептеледі. Сондықтан ең маңыздысы – жарнаның тұрақты әрі толық көлемде аударылуы.
Жасына байланысты зейнетақы қалай анықталады?
Ынтымақты (жасына байланысты) зейнетақы мөлшері:
- 1998 жылғы 1 қаңтарға дейінгі еңбек өтіліне (кемінде 6 ай болуы керек),
- зейнеткерлікке дейінгі кезеңдегі орташа айлық табысқа байланысты есептеледі.
Яғни, бұрынғы жалақыңыз қаншалықты жоғары болса және еңбек өтіліңіз жеткілікті болса, төлем де соғұрлым көбірек болуы мүмкін.
Қорытынды: бүгінгі жарна – ертеңгі табыс
Қазақстанда зейнетақы жүйесі бірнеше бөліктен тұрады және оның әрқайсысы адамның жеке еңбек жолына тікелей байланысты. Бүгін ресми жұмыс істеп, міндетті жарналарды толық әрі уақытында аудару – ертеңгі тұрақты табыстың кепілі.
2,5 миллионнан астам қазақстандық қазірдің өзінде зейнетақы алып отыр. Ал болашақ зейнеткерлер үшін басты сұрақ – «Мен қанша аламын?» деген сауал. Оның жауабы қарапайым: еңбек өтілі мен жарна тәртібі бәрін шешеді.
Зейнетақы – жай ғана төлем емес, ол – өмір бойғы еңбектің нәтижесі.
