Қазақстанда ара шаруашылығы соңғы жылдары қарқынды даму жолына түсті. Бұрын тек қосымша табыс көзі саналған бұл сала бүгінде ауыл шаруашылығының стратегиялық маңызды бағыттарының біріне айналып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Статистика соның айқын дәлелі: 2025 жылдың қорытындысы бойынша шетелге 1 477 тонна бал экспортталды. Бұл 2024 жылғы 603 тоннамен салыстырғанда 2,5 есеге көп.
Негізгі нарық – Өзбекстан, бірақ география кеңейіп жатыр
Қазақстандық балға деген сұраныс ең алдымен Өзбекстан тарапынан жоғары. Экспорттың 85,6 пайызы немесе 1 264 тоннасы осы елге жөнелтілген.
Сонымен қатар отандық өнім Канада, Қытай, Сауд Арабиясы, Ресей және Америка Құрама Штаттары нарықтарына да шыққан. Биыл алғаш рет Оман еліне бал жеткізілді. Бұл – қазақстандық өнімнің сапасы халықаралық стандарттарға сай екенін көрсететін маңызды көрсеткіш.
Сарапшылардың айтуынша, Орта Азия мен Таяу Шығыс елдерінде табиғи, қоспасыз өнімге деген қызығушылық артып келеді. Қазақстан балының экологиялық тазалығы мен дәмдік қасиеті оны бәсекеге қабілетті етіп отыр.
Импорт азайды: ішкі өндіріс күшейді
Тағы бір маңызды көрсеткіш – бал импортының күрт қысқаруы. Егер 2024 жылы Қазақстанға 1 663 тонна бал сырттан әкелінсе, 2025 жылы бұл көрсеткіш небәрі 262,4 тоннаға дейін төмендеген.
Бұл нені білдіреді? Біріншіден, ішкі өндіріс артты. Екіншіден, отандық өндірушілер нарықтағы орнын нығайтты. Үшіншіден, сапалы қазақстандық бал шетелдік өнімді ығыстыра бастады.
241 мың ара ұясы: қай өңірлер алда?
Қазіргі таңда Шығыс Қазақстан, Павлодар, Алматы, Түркістан, Абай және Жетісу облыстарында жалпы саны 241 мың ара ұясы бар. Оның 90,2 мыңы – асыл тұқымды.
Жыл сайын шамамен 5 мың тонна бал өндіріледі. Соның:
- 46,5 пайызы (2,3 мың тонна) – жеке қосалқы шаруашылықтарда,
- 54 пайызы (2,7 мың тонна) – ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері тарапынан өндіріледі.
Бұл – ара шаруашылығы тек ірі кәсіпорындардың ғана емес, ауылдағы шағын шаруашылықтардың да табыс көзіне айналғанын көрсетеді.
Мемлекеттік қолдау бар: әр килограммға – 200 теңге
Саланы дамыту үшін мемлекет тарапынан нақты қолдау көрсетілуде. Мал шаруашылығын дамыту қағидалары аясында өткізілген әр килограмм бал үшін 200 теңге көлемінде субсидия қарастырылған. Бұл өндірушілердің шығынын азайтып, өнім көлемін арттыруға мүмкіндік береді.
Заңнамалық өзгерістер: салаға жаңа серпін
2024 жылы 2025–2027 жылдарға арналған ара шаруашылығын дамыту жөніндегі жол картасы бекітілді. Сонымен қатар «Ара шаруашылығы туралы» және «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы» заңдарға өзгерістер әзірленді.
2025 жылғы сәуір айында заңнамалық түзетулер Қазақстан Парламентінің қарауына жолданды. Ал 11 ақпанда «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ара шаруашылығы мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы жөніндегі жұмыс тобының алғашқы отырысы өтті.
Бұл өзгерістер не береді?
- Саладағы есеп жүргізудің ашықтығын арттырады;
- Өндірісті жүйелеуге мүмкіндік береді;
- Қазақстандық балдың сыртқы нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді;
- Экспорт көлемін ұлғайтады;
- Ауылдық аумақтардың экономикалық дамуына серпін береді.
Неге бұл маңызды?
Ара шаруашылығы – тек бал өндіру емес. Бұл – экожүйенің тұрақтылығы, ауылдағы жұмыс орындары, шағын бизнестің дамуы және экспорттық әлеует.
Қазақстан табиғи байлығы мен кең алқаптарының арқасында органикалық өнім өндіруге қабілетті елдердің қатарында. Егер қазіргі қарқын сақталса, алдағы жылдары қазақстандық балдың әлемдік нарықтағы үлесі айтарлықтай артуы мүмкін.
Бүгінгі көрсеткіштер – соның алғашқы қадамы.
