2025 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан экономикасының негізгі драйверлерінің бірі – сауда саласы болды.
Бұл туралы Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Сауда және интеграция министрлігінің кеңейтілген алқа отырысында мәлімдеді, деп хабарлайды DKNews.kz.
Өткен жылы сауда саласы елдің жалпы экономикалық өсімінің 26 пайызын қамтамасыз еткен. Яғни, экономиканың әр төрт теңгесінің бірі дәл осы сектордың үлесіне тиесілі. Бұл – жай ғана статистика емес, экономиканың құрылымында сауданың стратегиялық маңызы артып келе жатқанын көрсететін нақты белгі.
80 триллион теңге айналым: сауда қаншалықты өсті?
2025 жылдың қорытындысында ішкі тауар айналымы 80 триллион теңгеге жетті. Бұл – отандық нарықтағы белсенділіктің артқанын, халықтың тұтыну сұранысы мен бизнес белсенділігінің жоғарылағанын білдіреді.
Салаға 1,3 триллион теңге инвестиция тартылды. Ал шикізаттық емес экспорт көлемі 41 миллиард долларды құрады. Бұл көрсеткіш Қазақстан экономикасының шикізатқа тәуелділігін біртіндеп азайтуға бағытталған саясаттың нақты нәтижесі ретінде бағалануда.
Қызметтер экспорты да өсім көрсетті – 3,7 пайызға артып, 12,3 миллиард долларға жетті. Бұл – көлік, логистика, IT, туризм және басқа да сервистік бағыттардың әлеуеті артып келе жатқанын аңғартады.
Сауда – өндіріс пен тұтынушы арасындағы көпір
Серік Жұманғариннің айтуынша, сауда – жай ғана тауар сату емес. Ол өндіріс, бизнес және тұтынушы арасындағы өзара байланысты қамтамасыз ететін маңызды тетік.
«Біздің міндетіміз – қол жеткізілген қарқынды сақтап қана қоймай, сауда жүйесін тиімділік пен бәсекеге қабілеттіліктің жаңа сапалы деңгейіне көтеру. Министрлік реттеуші орган рөлінен белсенді даму драйверіне айналуы тиіс», – деді вице-премьер.
Бұл үшін:
- көтерме және бөлшек сауда айналымын ұлғайту;
- ішкі нарықты отандық тауарлармен толықтыру;
- әлеуметтік маңызы бар өнімдердің тұрақты жеткізілуін қамтамасыз ету;
- “өндірушіден – сөреге дейінгі” тізбекті қысқарту;
- экспорт көлемін арттыру;
- көлеңкелі сауданы жүйелі түрде азайту міндеттері қойылып отыр.
Инфляциямен күрес және азық-түлік қауіпсіздігі
Мемлекет басшысының инфляцияны экономикалық тұрғыдан негізделген деңгейге дейін төмендету тапсырмасын орындау аясында Сауда және интеграция министрлігі мен Ауыл шаруашылығы министрлігіне ішкі нарықты отандық азық-түлікпен толық қамтамасыз ету бойынша нақты шаралар әзірлеу тапсырылды.
Бұл мәселе әсіресе әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасы тұрақсыз кезеңде қоғам үшін аса өзекті. Сарапшылардың пікірінше, импортқа тәуелділікті азайту – баға тұрақтылығының басты шарттарының бірі.
1,5 мың жоба: импортты алмастыруға нақты қадам
Биыл экономиканың нақты секторындағы жобаларды қаржыландыру үшін “Бәйтерек” холдингін 1 триллион теңгеге капиталдандыру жоспарланып отыр.
Инвестициялық тапсырыс аясында шамамен 1,5 мың жобадан тұратын алдын ала тізім жасалған. Оның ішінде:
- 500-ден астамы агроөнеркәсіптік кешенге,
- 400-ден астамы өңдеу өнеркәсібіне,
- қалған бөлігі инфрақұрылым саласына тиесілі.
Бұл жобалар қазіргі уақытта едәуір көлемде импортталатын тауарлар өндірісін кеңейтуге бағытталған. Яғни, шетелден келетін өнімдердің орнын отандық өндіріс басуы тиіс.
Сауда және интеграция министрлігі үшін негізгі міндет – осы жобалар аясында өндірілетін өнімнің кепілді сатылымын қамтамасыз ету. Өнім өндірілді, бірақ өтпей қалды деген мәселе туындамауы керек. Бұл – жүйелі жоспарлау мен нарықты нақты талдауды талап ететін ауқымды жұмыс.
Цифрландыру және жоғары қосылған құн
Алқа отырысында отандық өндірушілерді қолдау, биржалық сауданы дамыту, салалық үдерістерді цифрландыру және жоғары қосылған құны бар өнім экспортын арттыру бағытындағы міндеттер де айқындалды.
Бұл – Қазақстан экономикасын тек шикізат жеткізуші ел емес, технологиялық және өңдеуші өндірісі дамыған мемлекетке айналдыру жолындағы стратегиялық қадамдардың бірі.
2025 жылдың қорытындысы бір нәрсені анық көрсетті: сауда саласы – экономиканың қосалқы емес, негізгі тіректерінің бірі. Ал алдағы жылдары бұл сектор тек көлем жағынан емес, сапа жағынан да жаңа деңгейге көтерілуі тиіс.
Ендігі сұрақ – қойылған ауқымды міндеттер қалай жүзеге асады және қарапайым тұтынушы бұл өзгерістерді қашан сезінеді? 2026 жыл осының нақты жауабын беруі мүмкін.
