Каспий теңізі соңғы жылдары жиі талқыланатын тақырыпқа айналды. Су деңгейінің төмендеуі, балық қорының азаюы, экологиялық қауіптер – мұның бәрі қоғамды алаңдатып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Енді мемлекет бұл мәселеге нақты қаржымен жауап берді.
Үкімет резервінен «Каспий теңізі Қазақ ғылыми-зерттеу институты» АҚ-ға 1,1 млрд теңге бөлінді. Тиісті қаулыға Премьер-министр Олжас Бектенов қол қойды. Бұл шешім Президенттің Каспийді кешенді зерттеу және сақтау жөніндегі тапсырмаларын орындау аясында қабылданды.
Бұл қаржы нақты неге жұмсалады?
Бөлінген қаражат жай ғана «зерттейміз» деген жалпы сөз емес. Нақты бағыттар бар:
- Теңізде тұрақты мониторинг жүргізуге арналған заманауи жабдықтар сатып алу;
- Гидробиологиялық зертханаларды жаңарту;
- Гидрохимиялық зертханаларды толық жарақтандыру;
- Қазақстандық сектор бойынша ғылыми-негізделген деректер базасын қалыптастыру.
Яғни, енді Каспийдегі жағдайды сыртқы деректерге сүйенбей, өзіміздің ғылыми база арқылы бақылауға мүмкіндік туады.
Каспий неге қазір ерекше назарда?
Соңғы жылдары Каспий теңізінің су деңгейі төмендеп бара жатқаны белгілі. Бұл құбылыс экожүйеге тікелей әсер етеді. Балық қоры азайып, итбалық популяциясы қысқарды. Жағалаудағы инфрақұрылым да өзгерістерді сезіне бастады.
Мамандардың айтуынша, теңіздегі процестерді толық түсінбейінше, нақты әрі тиімді шешім қабылдау қиын. Сондықтан ғылыми зерттеу – жай формальды шара емес, болашақ экологиялық қауіптердің алдын алу құралы.
Ғылыми әлеует қалай күшейеді?
Қаржыландыру институттың материалдық-техникалық базасын айтарлықтай жақсартуға мүмкіндік береді. Бұған дейін көптеген зерттеулер халықаралық әріптестермен бірлесіп жүргізілсе, енді Қазақстан өз секторында дербес әрі жүйелі талдау жасай алады.
Қазірдің өзінде ҒЗИ халықаралық ғылыми қоғамдастыққа белсенді интеграцияланып жатыр. Институт Каспий маңы елдерінің университеттері мен ғылыми-зерттеу орталықтарының қауымдастығына мүше болды. Бұл – деректер алмасу, ортақ жобалар әзірлеу және теңізді бірлесіп қорғау жолындағы маңызды қадам.
Қаражаттың жұмсалуы қалай бақыланады?
Қаулыны іске асыру аясында:
- Экология және табиғи ресурстар министрлігіне барлық қажетті шараларды қабылдау тапсырылды;
- Қаржы министрлігіне бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуына қатаң бақылау жүргізу жүктелді.
Яғни, 1,1 млрд теңге тек қағаз жүзінде емес, нақты нәтиже беруге бағытталуы тиіс.
Бұл шешім нені білдіреді?
Каспий – жай ғана су айдыны емес. Ол – балық шаруашылығы, мұнай-газ секторы, туризм, экология және мыңдаған адамның күнкөріс көзі. Сондықтан оны зерттеу мен сақтау – тек экологиялық мәселе емес, стратегиялық міндет.
Үкіметтің бұл қадамы Каспий мәселесіне жүйелі түрде қарауға көшкенін көрсетеді. Ендігі басты сұрақ – бөлінген қаражат нақты ғылыми серпіліс әкеле ме?
