Көктем – ауыл шаруашылығы үшін ең жауапты кезең. Дәл осы уақытта жасалған жұмыс күзгі өнімнің тағдырын шешеді.
Сондықтан жанар-жағармай мәселесі – әр диқан үшін стратегиялық сұрақ. Биыл Үкімет көктемгі егіс жұмыстарына 402 мың тонна дизель отынын жеткізу кестесін бекітті, деп хабарлайды DKNews.kz.
Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында көктемгі дала жұмыстарына дайындық жан-жақты қаралды. Жиын барысында Энергетика, Ауыл шаруашылығы, Су ресурстары министрліктері және негізгі астықты өңірлердің әкімдері есеп берді.
402 мың тонна дизель: кімге, қашан, қалай?
Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, 2026 жылғы 1 ақпан мен 30 маусым аралығында көктемгі егіс жұмыстарына 402 мың тонна дизель отыны бөлінеді. Тиісті кесте қаңтар айында бекітілген.
Баға мәселесі де фермерлер үшін маңызды. 2025 жылы ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін дизельдің бағасы:
- стансада (ҚҚС-пен) – литріне 232 теңге,
- түпкілікті баға – литріне 254 теңге болды.
Бұл нарықтағы жанармай құю стансаларындағы бағадан 15–40 пайызға арзан. Яғни мемлекет егіс науқаны кезінде шаруаларды қолдау үшін нақты жеңілдік ұсынып отыр.
Ашықтық пен бақылау: дизель қалай қорғалады?
Соңғы жылдары жеңілдетілген дизельдің басқа мақсатта қолданылуы қоғамда жиі талқыланды. Осыған байланысты бірқатар бақылау тетіктері енгізілген:
- әрбір ауыл шаруашылығы тауарын өндірушіге жеке ПИН-код беріледі;
- дизель отыны арнайы түске боялады (сары, көк, қызыл);
- электрондық шот-фактура жүйесінде бөлек виртуалды қойма құрылады.
Бұл шаралар бөлінген отынның нақты егіс жұмыстарына жұмсалуын бақылауға мүмкіндік береді. Министрдің айтуынша, жүйе мұнай жеткізушілер тарапынан дизельді мақсатты түрде жеткізуге жағдай жасап отыр.
Неге жоспар толық игерілмейді?
Статистикаға қарасақ, 2023–2025 жылдары өңірлерге жыл сайын орта есеппен 800 мың тонна дизель бөлінген. Алайда нақты пайдалану көлемі шамамен 80 пайызды ғана құраған.
Мұның бірнеше себебі бар:
- шаруалардың өтінім беруі кешігуі,
- төлемдердің уақытылы жүргізілмеуі,
- вагондарды ұсыну мәселесі.
Яғни бөлінген көлем толығымен автоматты түрде игерілмейді – бәрі шаруалардың белсенділігі мен ұйымдасуына байланысты.
Қосымша қолдау: кептіру жұмыстарына 60 мың тонна
2025 жылы күзгі дала жұмыстары кезінде астық пен майлы дақылдарды кептіруге қосымша 60 мың тонна дизель бөлінген. Нәтижесінде былтыр фермерлерге берілген отынның жалпы көлемі 863 мың тоннаға жетті.
Бұл – мемлекет тарапынан агросекторды тұрақтандыруға бағытталған қадам. Өйткені ауа райының құбылмалы жағдайында өнімді кептіру – шығынды азайтудың басты тетігі.
Көктем – тек науқан емес, экономикалық драйвер
Қазақстан экономикасында ауыл шаруашылығының үлесі жыл сайын артып келеді. Әсіресе астықты өңірлер үшін көктемгі егіс жұмыстары – тек агротехникалық процесс емес, бүкіл өңірлік экономиканың қозғалтқышы.
Дизель отынын уақытылы және жеңілдетілген бағамен жеткізу:
- егіс көлемін қысқартпауға,
- өзіндік құнды төмендетуге,
- күзгі өнім бағасын тұрақтандыруға әсер етеді.
Ал бақылау мен цифрландыру тетіктері бөлінген ресурстың тиімді жұмсалуына мүмкіндік береді.
Көктемгі дала жұмыстары – бірнеше айлық науқан ғана емес. Ол – жыл бойғы табыстың, экспорттың және азық-түлік қауіпсіздігінің негізі. Сондықтан 402 мың тонна дизель – жай ғана сан емес, болашақ өнімнің отыны.
