Астанада ғылым мен индустрияны тоғыстыратын жаңа орталық пайда болды. Nazarbayev University ҚР Ұлттық ғылым академиясымен бірлесіп Жаңа материалдар және энергия технологиялары институтын – INMET-ті іске қосты.
Бұл жай ғана кезекті зертхана емес. Бұл – Қазақстанның энергетикалық болашағына тікелей әсер ететін алаң, деп хабарлайды DKNews.kz.
Неге бұл маңызды?
Бүгінгі әлемде энергетика мен материалтану – елдің бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын негізгі факторлар. Электр көліктері, сутек энергетикасы, энергия жинақтау жүйелері – мұның бәрі жаңа буын материалдарына сүйенеді.
INMET дәл осы бағыттарды қамтиды:
- ядролық және жаңартылатын энергия көздері;
- энергия сақтау технологиялары;
- сутек энергетикасы;
- салаға арналған цифрлық шешімдер.
Университет президенті Вакар Ахмад институттың зерттеу бағыты Қазақстанның ұзақ мерзімді даму стратегиясымен үндес екенін атап өтті. Яғни, бұл бастама тек ғылыми жоба емес – ұлттық масштабтағы қадам.
ҚР Ұлттық ғылым академиясының президенті Ақылбек Күрішбаев жаңа материалдар мен энергетикалық технологиялар елдің технологиялық тәуелсіздігін нығайтатынын айтты. Оның сөзінше, энергетиканы, өнеркәсіпті және көлік жүйесін жаңғырту дәл осы бағыттардан басталады.
Литий батареясы – Қазақстанда
INMET-тің алғашқы нәтижелері де бар. Институтта литий-ионды аккумулятор элементтерін өндіретін пилоттық желі іске қосылды. Құрастырылған батарея модулі электр көлігінде сынақтан өтті.
Бұл не білдіреді? Егер технология толық жолға қойылса, Қазақстан электр көліктеріне арналған батареяларды өз ішінде өндіре алады. Бұл – импортқа тәуелділікті азайту және жаңа өндірістерге жол ашу.
Сутек және «жасыл» химия
Институт мамандары тәжірибелік сутек генераторын жасап шығарды. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы қалдықтарынан фармацевтикалық материал алу технологиясы әзірленді.
Бұл – «жасыл» химия қағидаттарына негізделген жоба. Яғни қалдықтарды қайта өңдеу арқылы жоғары қосылған құны бар өнім шығару. Бір жағынан – экология, екінші жағынан – экономика.
Ғылым – қағазда емес, нарықта
INMET бас директоры, академик Жұмабай Бакенов институттың басты мақсаты – тек ғылыми мақала жазу емес, нақты өнім шығару екенін айтты.
Институт компаниялардың өндірістік міндеттерін шешуге, қолданыстағы технологияларды жетілдіруге және жаңа өнім жасауға бағытталады. Бұл – «ғылым үшін ғылым» емес, «ғылым үшін нәтиже» формуласы.
Жас ғалымдарға жаңа мүмкіндік
INMET білім беру процесін нақты технологиялық жобалармен ұштастыруды көздейді. Студенттер зертханадағы теорияны өндірістегі тәжірибемен байланыстыра алады.
2026 жылдың тамызында институт 14-ші Халықаралық наноматериалдар және озық энергия жинақтау жүйелері конференциясын (INESS-2026) қабылдайды. Бұл шара Қазақстанды осы саладағы халықаралық ғылыми диалогтың орталығына айналдыруы мүмкін.
2060 мақсат: көміртегі бейтараптығы
Қазақстан 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізуді жоспарлап отыр. Бұл мақсатқа жету үшін жаңа технологияларсыз мүмкін емес.
INMET-тің құрылуы – сол стратегиялық бағыттағы нақты қадам. Егер жобалар сәтті жүзеге асса, Қазақстан тек шикізат экспорттаушы ел емес, жоғары технологиялық шешімдер ұсынатын мемлекетке айнала алады.
Бүгінде әлемде технологиялық жарыс жүріп жатыр. Ал INMET – Қазақстанның сол жарыста өз орнын алуға талпынысының көрінісі. Енді басты сұрақ: зертханадағы жаңалықтар өндіріс пен нарыққа қаншалықты жылдам жетеді?
Уақыт көрсетеді. Бірақ алғашқы қадам жасалды.
