Қазақстанда жаңа Конституцияны қабылдау мәселесі бойынша республикалық референдум өтеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 15 наурызға референдум тағайындау туралы Жарлыққа қол қойды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ата заң жобасы бірнеше ай бойы қоғамда кеңінен талқыланып, мыңдаған ұсыныстар ескерілді.
Конституциялық реформа қалай басталды
Конституциялық өзгерістер Мемлекет басшысының бір палаталы Парламент құру туралы бастамасынан бастау алды.
Бұл идея 2025 жылғы 8 қыркүйекте жарияланған Президенттің халыққа Жолдауында айтылды.
Президенттің айтуынша, реформаның мақсаты:
- саяси жүйені кешенді жаңғырту
- мемлекеттік басқару тиімділігін арттыру
- жасанды интеллект дәуірінде елдің дамуына жаңа серпін беру
болып табылады.
Қоғамдық талқылауға мыңдаған ұсыныс түсті
Парламенттік реформа бойынша жұмыс тобы 2025 жылғы 8 қазанда құрылды. Оның құрамына:
- заңгерлер
- сарапшылар
- саяси партиялар
- қоғамдық ұйымдар
өкілдері кірді.
Қоғамдық талқылау барысында азаматтар:
- eGov
- e-Otinish
порталдары арқылы белсенді түрде ұсыныстар жолдады.
Жұмыс тобы жалпы 2 мыңнан астам ұсынысты қарап, жүйеледі.
Ал Конституциялық комиссияға азаматтардан шамамен 10 мың пікір мен ұсыныс түсті.
Конституциялық комиссия құрылды
2026 жылғы 21 қаңтарда Президенттің Жарлығымен Конституциялық комиссия құрылды.
Комиссия құрамына 130 адам кірді.
Олардың қатарында:
- Ұлттық құрылтай мүшелері
- құқықтанушылар
- мемлекеттік органдар өкілдері
- БАҚ басшылары
- мәслихат төрағалары
- қоғамдық кеңестер
- ғылыми қауымдастық
өкілдері болды.
Комиссияға Конституциялық Соттың төрағасы Эльвира Азимова жетекшілік етті.
Жаңа Конституцияның негізгі қағидаттары
Жаңа Конституция жобасы адамға бағдарланған құжат ретінде ұсынылды.
Негізгі қағидаттар қатарында:
- адам құқықтары мен бостандықтарының басымдығы
- ұлттық бірлік пен этносаралық келісім
- мемлекеттің егемендігі мен аумақтық тұтастығы
- заң үстемдігі мен әділет қағидаты
бар.
Сонымен қатар құжатта алғаш рет:
- азаматтардың цифрлық құқықтарын қорғау
- адвокатура туралы арнайы норма
енгізілді.
Адам капиталы мен мәдениетке басымдық беріледі
- білім
- ғылым
- мәдениет
- инновация
дамуына ерекше көңіл бөлінеді.
Бұл бағыт елдің болашағы табиғи ресурстарға емес, адам капиталына негізделуі тиіс екенін көрсетеді.
Сонымен қатар:
- ұлттық мәдениетті қолдау
- тарихи-мәдени мұраны сақтау
конституциялық деңгейде бекітіледі.
Бір палаталы Парламент – Құрылтай құрылады
Жаңа Конституция жобасының негізгі жаңалығы – 145 депутаттан тұратын бір палаталы Парламент – Құрылтай құру.
Оның ерекшеліктері:
- пропорционалды сайлау жүйесі
- депутаттардың өкілеттік мерзімі – 5 жыл
Бұл модель саяси партиялардың рөлін күшейтіп, олардың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттыруға бағытталған.
Жаңа институттар енгізіледі
Жаңа Конституция жобасы бірқатар жаңа саяси институттарды қарастырады.
Олардың ішінде:
- Вице-Президент институты
- Қазақстан Халық Кеңесі
бар.
Бұл құрылымдар ұлттық диалогты дамытуға және мемлекеттік басқару жүйесін жетілдіруге бағытталған.
Соңғы шешімді халық қабылдайды
Жаңа Конституция жобасын қабылдау туралы соңғы шешімді Қазақстан азаматтары қабылдайды.
Бұл үшін елде 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдум өтеді.
