Жыл сайын 15 наурызда әлемде Тұтынушылардың құқықтарын қорғау күні атап өтіледі.
Бұл күн – дүкенге барып тауар сатып алатын, интернет арқылы тапсырыс беретін немесе кез келген қызметті пайдаланатын әрбір адам үшін маңызды, деп хабарлайды DKNews.kz.
Себебі тұтынушы тек ақша төлейтін адам ғана емес, заңмен қорғалатын құқықтары бар азамат.
Қазақстанда тұтынушылардың құқықтары «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» заңмен реттеледі. Бұл заң сатып алушылардың қауіпсіз әрі сапалы тауарлар мен қызметтер алуына, сондай-ақ сатушылар мен қызмет көрсетушілердің әділ әрекет етуіне кепілдік береді.
Сатып алушы қандай құқықтарға ие?
Көп жағдайда адамдар өз құқықтарын толық біле бермейді. Алайда заң бойынша әрбір тұтынушы бірнеше маңызды құқыққа ие.
Біріншіден – сапалы және қауіпсіз тауар алу құқығы.
Заңның 11 және 13-баптарына сәйкес, сатылымға ұсынылатын кез келген өнім қауіпсіз әрі сапалы болуы тиіс. Яғни тауар адамның өмірі мен денсаулығына қауіп төндірмеуі керек. Егер өнім ақаулы немесе сапасыз болса, сатып алушы талап қоюға толық құқылы.
Екіншіден – толық әрі шынайы ақпарат алу құқығы.
Заңның 25-бабына сәйкес, сатушы тұтынушыға тауар туралы барлық қажетті ақпаратты ұсынуға міндетті. Оған мыналар кіреді:
- өндіруші туралы мәлімет
- өнімнің құрамы
- жарамдылық мерзімі
- пайдалану ережелері
- бағасы
- кепілдік шарттары
Бұл ақпараттың болуы сатып алушыға саналы таңдау жасауға көмектеседі.
Сатып алушыға тауарды мәжбүрлеп ұсынуға болмайды
Кейде дүкенде немесе онлайн сервистерде негізгі қызметпен бірге қосымша қызметтерді де алуға мәжбүрлейтін жағдайлар кездеседі. Алайда заң бойынша мұндай әрекеттерге жол берілмейді.
«Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» заңның 8-бабына сәйкес, әрбір азамат тауарды немесе қызметті еркін таңдауға құқылы. Сатып алушының келісімінсіз қосымша өнімдер немесе қызметтерді күштеп ұсыну заңға қайшы.
Егер тауар сапасыз болып шықса не істеу керек?
Кейде сатып алған тауар күткеніміздей болмайды: ақау шығады, сапасы нашар болады немесе жұмыс істемейді. Мұндай жағдайда заң тұтынушыны қорғайды.
Заңның 30-бабына сәйкес, сатып алушы мына талаптардың бірін қоя алады:
- төленген ақшаны толық қайтаруды;
- тауарды дәл сондай немесе ұқсас тауарға ауыстыруды;
- бағаны пропорционалды түрде төмендетуді;
- тауардағы кемшіліктерді тегін жөндеуді.
Яғни тұтынушы өз шығынын өтеуге мүмкіндік алады.
Құқығыңыз бұзылса қайда жүгінуге болады?
Егер сатушы немесе қызмет көрсетуші мәселені шешуден бас тартса, тұтынушы ресми шағым түсіруге құқылы.
Заңның 42-2-бабына сәйкес, алдымен:
- сатушыға немесе қызмет көрсетушіге жазбаша шағым жолдау;
- қажет болған жағдайда уәкілетті мемлекеттік органдарға жүгіну;
- соңғы қадам ретінде сотқа шағымдану мүмкіндігі бар.
Қазақстанда тұтынушылар Сауда және интеграция министрлігінің Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетіне немесе оның өңірлік департаменттеріне жүгіне алады.
Сарапшылар тұтынушыларға қандай кеңес береді?
Министрлік мамандары дауларды болдырмау үшін бірнеше қарапайым ережені сақтауға кеңес береді:
- сатып алғаннан кейін чекті немесе төлемді растайтын құжатты сақтау
- келісімшарт талаптарын мұқият оқу, әсіресе бөліп төлеу немесе онлайн сатып алу кезінде
- тауардағы ақауды фото немесе видео арқылы тіркеп қою
Көп жағдайда мәселені сатушыға жазбаша шағым жолдау арқылы сотқа дейінгі тәртіпте шешуге болады.
Неге тұтынушылардың құқықтарын білу маңызды?
Қазіргі таңда адамдар дүкеннен ғана емес, маркетплейстер мен интернет арқылы да жиі сауда жасайды. Сондықтан әрбір азамат өз құқықтарын білуі өте маңызды.
Тұтынушы құқықтарын қорғау күні – бұл жай ғана дата емес. Бұл күн әрбір сатып алушыға бір нәрсені еске салады:
егер сіз ақша төлесеңіз, сіздің сапалы тауар алуға толық құқығыңыз бар.
Ал құқықты білу – оны қорғаудың алғашқы қадамы.
