Қазақстанда жүріп жатқан конституциялық өзгерістер тек заңнамалық түзетулер емес. Бұл – елдің даму философиясының өзгеруі. Бұрын басты назар экономика мен өсімге аударылса, енді басты құндылық – адам.
Халықаралық сарапшылар да бұл бағытты ерекше атап өтуде, деп хабарлайды DKNews.kz.
Адам – басты ресурс
Diplomatic World Institute жобалар директоры Альберто Туркстраның айтуынша, Қазақстандағы конституциялық реформа елдің ұзақ мерзімді дамуын жаңа деңгейге шығаруды көздейді. Бірақ бұл жолы басты ставка – табиғи ресурстарға емес, адами капиталға жасалып отыр.
Яғни, мемлекет енді тек ЖІӨ өсімін емес, адамдардың өмір сапасын, білімін, мүмкіндіктерін және әл-ауқатын басты көрсеткіш ретінде қарастыра бастайды.
Бұл – дамыған елдер бұрыннан таңдаған жол.
Реформа тек саясат туралы емес
Көпшілік конституциялық реформаны саяси өзгерістермен ғана байланыстырады. Алайда сарапшының пікірінше, бұл әлдеқайда кең ауқымды бастама.
Реформа:
- мемлекеттік институттардың тиімділігін арттыруға
- азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын күшейтуге
- қоғам мен мемлекет арасындағы байланысты жаңартуға бағытталған
Яғни, билік жүйесі ғана емес, оның қоғаммен жұмыс істеу тәсілі де өзгеруде.
“Әлеуметтік мемлекет” – жай сөз емес
Жаңа конституциялық модельдің маңызды тұстарының бірі – әлеуметтік мемлекет қағидатының күшеюі.
Бұл нені білдіреді?
Енді мемлекет:
- тек экономика өсіміне жауап бермейді
- азаматтардың өмір сапасына тікелей жауапты болады
- әр адамның дамуына жағдай жасауға міндетті
Бұған білім, медицина, әлеуметтік қорғау, тең мүмкіндіктер кіреді.
Экономикадан – адамға
Қазақстан үшін бұл – үлкен стратегиялық бұрылыс.
Бұрын:
басты мақсат – экономикалық өсім
Енді:
басты мақсат – адамның дамуы
Бұл айырмашылық маңызды. Себебі экономика өссе де, егер адамдардың өмірі жақсармайтын болса, ондай өсімнің мәні аз.
Ал жаңа модельде:
- адамның қадір-қасиеті
- құқықтары мен бостандықтары
- жеке мүмкіндіктері
мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде бекітіледі.
Бұл өзгерістер не береді?
Егер реформа толық жүзеге асса, ол бірнеше маңызды нәтиже әкелуі мүмкін:
- азаматтардың мемлекетке сенімі артады
- мемлекеттік шешімдер адамдарға жақындай түседі
- әлеуметтік теңсіздік азаюы мүмкін
- жастар мен мамандар үшін жаңа мүмкіндіктер ашылады
Қорытынды
Қазақстандағы конституциялық реформа – бұл жай заң өзгерісі емес. Бұл – елдің “экономика үшін адам” моделінен “адам үшін экономика” моделіне өтуі.
Енді басты сұрақ:
осы идеялар нақты өмірде қалай жүзеге асады?
Өйткені кез келген реформа қағазда емес, адамдардың күнделікті өмірінде көрінгенде ғана шынайы нәтиже береді.
