Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде ғылыми қоғамдастықпен кездесу өткізіп, елдің ғылыми-технологиялық болашағына қатысты маңызды мәлімдемелер жасады. Президенттің сөзі бүгінгі жаһандық бәсекеде ғылым мен инновацияның шешуші рөл атқаратынын тағы бір мәрте айқындады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ғылым – ел дамуының негізгі тірегі
Президент қазіргі әлемде мемлекеттер арасында технологиялық көшбасшылық үшін күрес күшейгенін атап өтті.
Біз еліміз өсіп-өркендесін десек, ең алдымен, цифрландыру мен жасанды интеллектінің дамуына баса мән беруіміз керек. Бұл – менің Президент ретіндегі ең маңызды мақсатымның бірі, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Соңғы бес жылда ғылымға салынған инвестиция көлемі алты есеге артқан. Қазір Қазақстанда:
- 200-ден астам коммерциялық ғылыми жоба іске қосылған
- зерттеу университеттері көбейіп келеді
- «Университет – зерттеу – инновация – коммерция» экожүйесі қалыптасып жатыр
- технопарктер мен инжиниринг орталықтары салынып жатыр
Бұл – елде ғылым саласында бұрын-соңды болмаған оң өзгерістердің басталғанын көрсетеді.
Жаңа Конституция және ғылымның жаңа мәртебесі
Президент ғылым енді тек сала емес, мемлекеттің конституциялық міндетіне айналғанын ерекше атап өтті.
Ата заңымызда ғылымның өрісін кеңейту негізгі стратегиялық басымдықтың бірі ретінде көрсетілді, – деді Мемлекет басшысы.
Бүгінде Қазақстанда:
- 420-дан астам ғылыми ұйым жұмыс істейді
- 27 мыңнан астам ғалым еңбек етеді
- ғалымдардың жартысына жуығы – 40 жасқа дейінгі жастар
Бұл көрсеткіштер ғылымның жасарып, жаңарып келе жатқанын аңғартады.
Ашық сын: қаржы бар, нәтиже жоқ
Президент ғылым саласындағы жүйелік проблемаларды да жасырмады.
Мемлекет жыл сайын ғылымға 200 миллиард теңгеден астам қаржы бөледі. Бірақ нақты нәтиже көрінбейді, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Анықталған мәселелер:
- қаржыландыру жүйесінде заңбұзушылықтар
- жобалардың кешігуі
- сараптаманың ұзаққа созылуы
- коммерцияландыру деңгейінің төмендігі
Мысалы, 3 мыңнан астам жобаның тек 193-і ғана коммерцияға лайық деп танылып, небәрі 29 жоба нарыққа шыққан.
Ғылым бар сияқты, бірақ оның нақты пайдасын көрмей отырмыз, – деді Президент.
Ғылым мен жемқорлық: үйлеспейтін ұғымдар
Президент ғылым саласында тәртіп пен ашықтықты күшейтуді талап етті.
Менің түсінігімде, ғылым мен жемқорлық бір-біріне кереғар құбылыс, – деді ол.
Тексерулер нәтижесінде:
- 11 қылмыстық іс қозғалған
- грант қаржыларының заңсыз айналымы анықталған
Бұл жағдай ғылыми қоғамдастықтың беделіне нұқсан келтіретінін Мемлекет басшысы ашық айтты.
Университеттер мен халықаралық әріптестік
Қазақстанда соңғы жылдары 33 шетелдік университеттің филиалы ашылған. Олардың қатарында:
- Мәскеу инженерлік физика институты
- Аризона университеті
- Сорбонна
- Кардифф университеті
- Де Монтфорт университеті
- Бейжің тіл және мәдениет университеті
Алайда Президент сан емес, сапа маңызды екенін ескертті.
Бізге есеп үшін ашылған филиалдар емес, нақты нәтиже беретін университеттер қажет, – деді ол.
«Сана революциясы» және жаңа мамандар
Президент Қазақстанда инженерлік және техникалық кадрларды даярлауға басымдық беру қажет екенін айтты.
Бізде гуманитарлық мамандар тым көп. Ұлттың менталитетін өзгертуіміз керек, – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Сондай-ақ:
- 2026 жыл «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жарияланды
- Жасанды интеллект университеті ашылады
- «Индустриялық PhD» бағдарламасы іске қосылды
Бұл қадамдар елдің технологиялық серпілісіне негіз болмақ.
Ғылым қалашықтары және жаңа экономикалық орталықтар
Президент ғылыми қалашықтар мен жаңа технологиялық аймақтар құру жоспарын таныстырды.
- Курчатов қаласына ғылым қалашығы мәртебесі берілуде
- Alatau City жоғары технологиялар орталығына айналмақ
- өңірлерге ғылыми саясат жүргізу құзыреті берілді
Бұл бастамалар ғылымды экономикамен тығыз байланыстыруға бағытталған.
Мемлекеттік марапаттар табысталды
Жиын соңында Президент ел дамуына үлес қосқан азаматтарды марапаттады.
ІІІ дәрежелі «Барыс» ордені:
- Түймебаев Жансейіт Қансейітұлы
«Парасат» ордені:
- Қалықова Айгүл Оразқызы
- Әбікенов Архат Әшметұлы
- Нүкенов Абзал Нүкенұлы
«Құрмет» ордені:
- Арын Айжан Арынқызы
- Байсымақова Айгүл Болатбекқызы
- Ахатов Уәлихан Ақыпбекұлы
- Әлімқұлов Ербол Темірханұлы
- Шибутов Марат Мақсұмұлы
- Нұрахметова Гүлмира Ғалиқызы
- Рысқалиев Дәулетбай Оразғалиұлы
- Ыбыраева Алуа Саламатқызы
- Шәріпова Әсел Бостанқызы
«Ерен еңбегі үшін» медалі:
- Ділдәбек Дидарбек Жұмағалиұлы
- Мұқашева Гүлбақыт Жақанқызы
- Әлихан Қанат Насырұлы
- Қажденбек Азиз Оралбекұлы
- Жарболова Әйгерім Жақсылыққызы
- Малаева Диана Қабдулқызы
- Сағынаев Мейіржан Егінбайұлы
Неліктен бұл кездесу маңызды
Бұл кездесу Қазақстанның ғылыми саясаты жаңа кезеңге өткенін көрсетті. Президент ашық сын айтты, нақты міндеттер қойды және ғылымды елдің басты даму драйверіне айналдыру қажеттігін нақты белгіледі.
Ендігі негізгі сұрақ – бөлінген қаражат пен қабылданған шешімдер нақты нәтижеге айнала ма.
