Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Астанада өткен «Алтын Орда – дала өркениетінің моделі: тарих, археология, мәдениет және бірегейлік» атты халықаралық симпозиумда сөз сөйледі. Мемлекет басшысы Алтын Орда тарихын тек соғыстар мен жаулап алулар тұрғысынан емес, Еуразия өркениетінің маңызды феномені ретінде қарастыру қажет екенін айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Президенттің айтуынша, бүгінде ешбір тарихшы Алтын Орданың қуаты мен оның мемлекеттер мен өркениеттердің дамуына ықпалын жоққа шығармайды.
«Бүгінде Ұлы далада билік жүргізіп, Еуразияның ұлан-ғайыр аумағын алып жатқан Алтын Орданың қуатына ешбір тарихшы күмән келтірмейді. Бұл – тарихи факт», – деді Тоқаев.
Тоқаев тарихты алауыздық құралына айналдырмауға шақырды
Президент өткен тарихты бағалау мәселесіне де арнайы тоқталды. Оның айтуынша, тарих объективті әрі саяси тұрғыдан бейтарап болуы керек.
«Тарих даңғойлық үшін айтылған жалғанды да, ортақ мұраны белгілі бір ұлтқа ғана тән құбылысқа айналдыру әрекетін де кешірмейді», – деді Мемлекет басшысы.
Тоқаев өткен тарихты біржақты түсіндіру ғылымның құлдырауына және халықтар арасындағы сенімсіздіктің артуына алып келуі мүмкін екенін айтты.
Сондай-ақ Президент Қазақстанда дала мемлекеттерінің тарихына қатысты ескірген көзқарастарды қайта қарау процесі басталғанын мәлімдеді.
«Қазақстанда саяси амбициялар үшін кезінде қуатты болған дала империяларын “мемлекет болмаған құрылым” деңгейіне түсіретін ескі догмалар мен стереотиптерді қайта қарау процесі басталды», – деді ол.
Президент қандай зерттеу бағыттарын атады
Тоқаев Алтын Орданы зерттеудің үш негізгі бағытын атады:
- интеллектуалдық мұра
- мемлекеттік басқару жүйесі
- экономикалық модель
Президент Ұлы даланың әлемдік идеялар орталығының бірі болғанын атап өтті. Оның айтуынша, Әл-Фараби мен Қожа Ахмет Ясауи еңбектері бүкіл түркі-мұсылман әлемінің дамуына ықпал етті.
Тоқаев Алтын Орданың Еуразиядағы сауда және қаржы жүйелерін қалыптастырудағы рөліне де тоқталды.
«Қазақстанның ұлттық валютасы – теңге атауының өзі ордалық “данг” сөзінен шыққан. Тіпті “деньги” сөзі де осыдан тараған болуы мүмкін», – деді Президент.
Оның айтуынша, Алтын Орда Ұлы Жібек жолының солтүстік тармағын бақылап, Шығыс пен Батысты жалғайтын қауіпсіз транзиттік дәліз құрған.
Тоқаев Ұлы дала сабақтастығы туралы айтты
Президент Қазақстан өзін Алтын Орданың тікелей мұрагері ретінде қарайтынын мәлімдеді.
«Жалпыхалықтық референдумда қабылданған жаңа Конституцияда мыңжылдық тарихы бар Ұлы даланың сабақтастығын сақтау – қасиетті парызымыз екені нақты бекітілді», – деді Тоқаев.
Президенттің айтуынша, оның бастамасымен Қазақстанда Жошы Ұлысын зерттейтін арнайы институт құрылды. Сонымен қатар Қазақстанның жаңа академиялық тарихында алғаш рет Алтын Ордаға жеке том арналады.
Жасанды интеллект және «цифрлық көшпенділер»
Мемлекет басшысы дала өркениетінің мұрасын қазіргі технологиялық процестермен байланыстырды.
Оның айтуынша, цифрландыру дәуірінде көшпенділік ұғымына жаңаша көзқарас қажет. Бұл бүгінгі «цифрлық көшпенділер» феноменінен көрінеді.
Президент жуырда жасанды интеллектіні орта білім беру жүйесіне енгізу туралы арнайы жарлыққа қол қойғанын айтты. Сонымен қатар тамыз айында Қазақстанда ЮНЕСКО аясында 100 елден келетін оқушылар мен студенттердің қатысуымен халықаралық жасанды интеллект олимпиадасы өтеді.
Бұл мәлімдеменің маңызы неде
Тоқаевтың сөзі Қазақстанның тарихи бірегейлігі мен Еуразия кеңістігіндегі рөліне қатысты ең ауқымды мәлімдемелердің бірі болды.
Президент Алтын Орданы тек әскери империя ретінде емес, мемлекет басқару, дипломатия, сауда, мәдениет және интеллектуалдық дәстүрлерге ықпал еткен өркениеттік модель ретінде қарастыруды ұсынды.
Сонымен қатар тарих халықтарды бөлетін емес, біріктіретін фактор болуы керек екені ерекше айтылды.
«Тарихты алауыздық құралына айналдыруға болмайды. Халықтарды байланыстыратын алтын көпір ретінде тарих әділетті әрі қауіпсіз әлемдік тәртіп құруға қызмет етуі тиіс», – деді Тоқаев.
