Қазақстандағы көктемгі егіс науқаны тек егістік басындағы қарбалас емес, нағыз «цифрлық бақылау» майданына айналды.
Энергетика министрлігі диқандарға бөлінетін арзан дизель отынының «сол жаққа» кетпеуін қатаң қадағалаудың жаңа әдістерін іске қосты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Енді егіске арналған жанармайды қарапайым дизельмен шатастыру мүмкін емес: ол арнайы түстерге боялып, виртуалды қоймаларда есепке алынады. Бұл шаралардың нәтижесі де жаман емес — мақсатсыз пайдалану көлемі бірден 21%-ға азайған.
Арзан жанармайдың «түрлі-түсті» қорғанысы
Көктемгі егіс жұмыстарына мемлекет тарапынан биыл 402 мың тонна дизель бөлінді. Оның бағасы — литріне 263 теңге (жеткізу станциясына дейін), ал операторлардың үстемесін қосқанда 281 теңгеден аспауы тиіс. Бұл нарықтағы орташа бағадан шамамен 15%-ға немесе 49 теңгеге арзан.
Осындай қомақты жеңілдік болған жерде, арзан отынды алып, кейін оны нарықтық бағамен жанармай бекеттеріне сатып жіберетін «пысықайлар» көбейетіні жасырын емес. Осы олқылықтың жолын кесу үшін үш деңгейлі бақылау жүйесі енгізілді:
-
Түстік индикация: Диқандарға арналған дизель сары, көк және қызыл түстерге боялады. Егер жолда осындай түсті жанармай тиеген көлік ұсталса немесе бекеттерде сатылса, оның заңсыз екені бірден белгілі болады.
-
Цифрлық ПИН-кодтар: Әрбір партияға жеке ПИН-кодтар бекітілген, бұл өнімнің қайдан шығып, қайда бара жатқанын қадағалауға мүмкіндік береді.
-
Виртуалды қойма: Электрондық шот-фактуралар жүйесінде әр тамшы дизельдің қозғалысы цифрлық форматта көрініп тұрады. Яғни, қағаз жүзіндегі есеп емес, нақты уақыт режиміндегі бақылау орнатылды.
Нәтиже: 127 мың тонна үнемделді
Бақылаудың күшеюі статистиканы айтарлықтай өзгертті. Бұрын диқандарға деп бөлінетін жанармайдың нақты тұтыну көлемі 729 мың тонна деп көрсетілсе, жүйе ашық болғалы бұл көрсеткіш 602 мың тоннаға дейін төмендеген.
Бұл дегеніміз — қатаң бақылаудың арқасында «қағаз жүзіндегі» артық шығындар қысқарып, ресурстардың 21%-ы үнемделді. Бұл үнемделген көлем — бұрын заңсыз айналымға кетіп келген, бірақ қазір мемлекет бақылауына алынған нақты жанармай мөлшері.
Диқандарға кедергі жоқ па?
Министрлік жеткізілімдердің бекітілген кестеге сай жүріп жатқанын алға тартады. Ақпан айынан басталған жөнелту жұмыстары маусымның соңына дейін (30 маусым) жалғасады. Бұл жүйе тек мемлекеттің мүлкін қорғап қана қоймай, адал еңбек етіп жүрген шаруалардың дер кезінде, арзан жанармаймен қамтылуына кепілдік береді.
Қазіргі уақытта Энергетика министрлігі бұл мәселені тұрақты бақылауында ұстап отыр. Ендігі мәселе — өңірлік операторлардың бағаны белгіленген 281 теңгеден асырмауы және боялған жанармайдың егістіктен басқа жаққа «бұрылмауы».
Жалпы, бұл қадам Қазақстанның ауыл шаруашылығын цифрландыру арқылы көлеңкелі экономикамен күресуінің нақты үлгісіне айналып отыр.
