Қазақстанда су мәселесіне көзқарас өзгере бастады.
Бұрын өзен мен көл мәселесі көбіне маусымдық тасқын немесе жаздағы су тапшылығы кезінде ғана көтерілсе, енді мемлекет су ресурстарын ұзақ мерзімге жоспарлауға көшіп жатыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Су ресурстары және ирригация министрлігі елдегі сегіз су шаруашылығы бассейні бойынша арнайы жоспар әзірлеудің алғашқы кезеңін аяқтады. Бұл – жаңа Су кодексіндегі ең маңызды бастамалардың бірі.
Мәселе тек құжат дайындауда емес. Сарапшылардың айтуынша, Қазақстан үшін су енді экономикалық қауіпсіздікпен тең ресурсқа айналып барады. Климаттың өзгеруі, трансшекаралық өзендерге тәуелділік, ауыл шаруашылығындағы жоғары шығын және өңірлердегі су тапшылығы жаңа тәсілді талап етеді.
Әр бассейнге – жеке жоспар
Жаңа жүйенің басты ерекшелігі – ел аумағы бірдей тәсілмен басқарылмайды. Әр өңірдің су жағдайы әртүрлі болғандықтан, жоспарлар нақты бассейндердің ерекшелігіне қарай әзірленеді.
Мысалы, оңтүстікте негізгі мәселе – егін шаруашылығына қажетті су көлемі мен трансшекаралық өзендерге тәуелділік болса, батыста өнеркәсіп пен экология арасындағы баланс маңызды. Ал солтүстік пен шығыста климаттық өзгерістер мен су қоймаларының жай-күйі ерекше назарда.
Сол себепті мамандар алғашқы кезеңде өте үлкен көлемдегі мәліметтерді жинаған. Олардың қатарында:
- өзендер, көлдер және жерасты сулары туралы ақпарат;
- климаттық және гидрологиялық деректер;
- су шаруашылығы инфрақұрылымының жағдайы;
- ауыл шаруашылығы, энергетика және өнеркәсіптің суға түсіретін жүктемесі;
- өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуы туралы мәліметтер бар.
Яғни әңгіме жай ғана карта жасау туралы емес. Мемлекет алғаш рет судың нақты қайда, қалай және қанша көлемде пайдаланылып жатқанын кешенді түрде саралауға кірісті.
Қазақстан неге мұндай қадамға барды?
Соңғы жылдары Қазақстан су тапшылығы мәселесін жиі сезіне бастады. Бір өңірде құрғақшылық күшейсе, екінші аймақта тасқын қаупі артады. Кей өзендердің суы азайып жатыр. Бұған қоса, елдегі судың едәуір бөлігі көрші мемлекеттерден келетін трансшекаралық өзендерге тәуелді.
Сарапшылардың пікірінше, бұрынғы жүйе көбіне “мәселе туғанда шешуге” негізделген. Ал жаңа бассейндік жоспарлар алдын ала болжау мен тәуекелдерді есептеуге бағытталады.
Мысалы:
- қай аймақта алдағы жылдары су тапшылығы күшеюі мүмкін;
- қай өңірде жаңа су қоймасы немесе канал қажет;
- қандай инфрақұрылым тозған;
- суды ең көп ысырап ететін салалар қайсы;
- экологиялық жағдай қай жерде нашарлап бара жатыр.
Осындай деректердің негізінде нақты шешімдер қабылданады.
Бұл халыққа қалай әсер етеді?
Қарапайым тұрғын үшін бассейндік жоспарлар бірден байқалмауы мүмкін. Бірақ ұзақ мерзімде олардың әсері күнделікті өмірге тікелей тиеді.
Біріншіден, ауыл шаруашылығындағы су тапшылығы азайса, азық-түлік қауіпсіздігі күшейеді. Екіншіден, өңірлердегі ауызсу мәселесін шешуге мүмкіндік артады. Үшіншіден, су тасқыны мен құрғақшылық тәуекелдерін алдын ала басқару тиімді болады.
Су саясаты департаментінің директоры Серікжан Бекетаевтың айтуынша, бұл жоспарлар кейін Қазақстандағы су ресурстарын кешенді басқарудың Бас жоспарына негіз болады. Яғни құжаттар мемлекеттік жоспарлаудың маңызды бөлігіне айналады.
Су енді тек экология мәселесі емес
Бүгінде әлемде су “жаңа мұнай” деп жиі айтылады. Қазақстан үшін де бұл тақырып тек экологтардың мәселесі болудан қалды. Су тапшылығы экономикаға, энергетикаға, ауыл шаруашылығына және халықтың өмір сапасына тікелей әсер етеді.
Сондықтан сегіз бассейн бойынша әзірленіп жатқан жаңа жоспарлар – формалды құжат емес, елдің болашақтағы су қауіпсіздігін анықтайтын стратегиялық қадамдардың бірі.
