Қазақстан жаһандық ЖИ ережесін ұсынбақ. Қасым-Жомарт Тоқаев жасанды интеллект технологиясын қауіпсіз әрі жауапкершілікпен дамытуға бағытталған «Вашингтон моделін» қолдап, оны БҰҰ аясындағы халықаралық келісімнің ықтимал негізі ретінде қарастыруды ұсынды. Қазақстанның ортақ ұстанымы 2026 жылғы желтоқсанда Майамиде өтетін G20 саммитінде таныстырылмақ, деп хабарлайды DKNews.kz.
Мемлекет басшысы бұл бастаманы 2 қазанда өткен Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңестің үшінші отырысында көтерді. Президенттің айтуынша, ЖИ-ге байланысты қауіп-қатерлер ұлттық шекарамен шектелмейді, сондықтан мемлекеттер мен технологиялық бизнес арасында үйлестірілген әрекет қажет.
«Вашингтон моделі» жаһандық деңгейге шығарылуы мүмкін
Тоқаев АҚШ Президенті Дональд Трамп пен ірі технологиялық компаниялар басшылары қол қойған жасанды интеллект технологияларын қауіпсіз әрі жауапкершілікпен дамыту жөніндегі ерікті келісімге назар аударды.
Президент бұл тәсілді бірден дайын халықаралық стандарт ретінде қабылдауды емес, алдымен сарапшылардың мұқият зерделеуін ұсынды. Осыдан кейін мүдделі мемлекеттер оны жаһандық деңгейдегі ықтимал модель ретінде қарастыра алады.
«Дер кезінде көтерілген осы маңызды бастаманы құптаймын. Жасанды интеллектіге қатысты қауіп-қатерлер ешқандай шекараға бағынбайтынын бәрі түсінеді. Сондықтан мемлекеттер мен бизнес қауымдастық тарапынан үйлесімді әрекет қажет. Вашингтонда қол қойылған келісімді сарапшылар мұқият зерделеген соң мүдделі мемлекеттер жасанды интеллект саласын жаһандық деңгейде реттейтін үлгі ретінде қарастыруына болады. «Вашингтон моделі» БҰҰ аясындағы халықаралық келісімге негіз болуға лайық деп ойлаймын. Қазақстан жасанды интеллектіні қауіпсіз әрі жауапкершілікпен дамытуды қолдайды. Осы орайда, аталған мәселе бойынша сындарлы халықаралық диалог жүргізуге алаң ұсына аламыз. Кеңес іс жүзінде маңызды екенін көрсетті. Сондықтан Кеңес мүшелерінен қысқа мерзім ішінде Қазақстанның осы салаға қатысты халықаралық бастамасына нақты ұсыныс беруді сұраймын. Ортақ ұстаным биыл желтоқсан айында Майамиде өтетін G20 саммитінде таныстырылады», — деді Мемлекет басшысы.
Қазақстан өз халықаралық бастамасын әзірлейді
Президент мәлімдемесіндегі маңызды тұс — Қазақстан дайын келісімге жай ғана қосылуды емес, өз халықаралық бастамасына нақты ұсыныстар әзірлеуді жоспарлап отыр.
Тоқаев Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес мүшелеріне бұл жұмысты қысқа мерзім ішінде жүргізуді тапсырды.
Қазіргі кезде жарияланған тәсіл бірнеше бағытты қамтиды:
- жасанды интеллектіні қауіпсіз әрі жауапкершілікпен дамыту;
- мемлекет пен технологиялық бизнестің әрекетін үйлестіру;
- «Вашингтон моделін» сараптамалық тұрғыдан зерттеу;
- Қазақстанның халықаралық бастамасын әзірлеу;
- БҰҰ аясындағы халықаралық келісім мүмкіндігін қарастыру;
- Қазақстанды ЖИ қауіпсіздігі жөніндегі халықаралық диалог алаңы ретінде ұсыну.
Сондықтан бастаманың нақты мазмұны Кеңес әзірлейтін ұсыныстардан кейін айқындала түседі.
Неліктен мәселе БҰҰ деңгейіне шығарылып отыр
Президент ұсынысының негізгі уәжі — жасанды интеллект тәуекелдерінің трансшекаралық сипаты.
Бір мемлекетте немесе бір компанияда әзірленген технология көптеген елде қолданылуы мүмкін. Соған байланысты модельдердің қауіпсіздігі, бақылау тетіктері, жауапкершілік және тәуекелдерді бағалау мәселелері ұлттық заңнамамен ғана шектелмейтін халықаралық күн тәртібіне айналып келеді.
Тоқаевтың ұсынысы осы талқылауға Қазақстанның жеке позициямен қатысуын көздейді. Бұл ретте «Вашингтон моделін» БҰҰ келісіміне айналдыру әзірге Қазақстан Президентінің ұсынысы ғана — БҰҰ немесе басқа мемлекеттер тарапынан қабылданған шешім емес.
Қазақстандағы осы пікірталастың ықтимал салдарын DKNews.kz бұған дейін сарапшы Айдар Құрмашевтың пікірі негізінде талдаған болатын. Онда ЖИ жүйелерінің қауіпсіздігін кім бағалайтыны, әзірлеушілерді бақылау және технология істен шыққан жағдайда жауапкершілікті бөлу мәселелері көтерілген.
Ұсыныс G20 саммитінде таныстырылады
Келесі маңызды кезең — желтоқсан.
Тоқаев Қазақстанның ортақ ұстанымы Майамиде өтетін G20 саммитінде таныстырылатынын мәлімдеді. Президенттің бұл жиынға қатысуға дайындалып жатқаны бұған дейін де айтылған: Мемлекет басшысы қыркүйекте АҚШ Президентінің арнайы өкілі Серджио Гормен кездескен кезде Майамидегі G20 саммитін Қазақстан мен АҚШ арасындағы диалогтың келесі алаңы ретінде атаған еді.
Енді бұл күн тәртібіне жасанды интеллектіні халықаралық деңгейде қауіпсіз әрі жауапкершілікпен дамыту мәселесі де қосылып отыр.
Қазақстанның нақты қандай қағидаттарды ұсынатыны Кеңес мүшелері әзірлейтін құжаттан кейін белгілі болады. Ал Президент белгілеген саяси бағыт айқын: ұлттық ЖИ саясатын халықаралық ережелерді қалыптастыру жөніндегі диалогпен байланыстыру.
