Қазақстанда әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының бағасы қатарынан үшінші апта бойы өзгеріссіз қалып отыр.
Үкімет мұны инфляцияның баяулауы мен нарықтағы ұсыныстың артуымен байланыстырады, деп хабарлайды DKNews.kz.
Бірақ картоп пен пияз әлі де қымбаттап жатыр. Бұл уақытша құбылыс па, әлде жаңа тренд пе?
Үкіметте өткен кеңесте вице-премьер – ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин азық-түлік инфляциясының қазіргі ахуалын талқылады. Ресми мәліметке сәйкес, сәуір айында азық-түлік инфляциясы 0,7 пайыз болған. Ал жылдық көрсеткіш 11,3 пайызға дейін төмендеген. Салыстырсақ, былтыр желтоқсанда бұл көрсеткіш 13,5 пайыз еді.
Баға тұрақтаған өңірлер қайсы?
Әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары индексі үш апта қатарынан нөлдік деңгейде сақталған. Яғни, базалық азық-түлік бағасында айтарлықтай өсім жоқ.
Бағаны ұстап тұрған негізгі өңірлер:
- Астана мен Алматы – өсім жоқ;
- Шымкент пен Түркістан облысы – баға 0,1 пайызға төмендеген;
- Алматы облысы – минус 0,5 пайыз;
- Ақмола облысы – минус 0,9 пайыз.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай динамикаға импорт көлемінің артуы мен жаңа өнімнің нарыққа шығуы әсер етіп отыр.
Қандай өнімдер арзандады?
Соңғы апталарда әсіресе көкөніс бағасында айтарлықтай өзгеріс байқалды.
Ең көп арзандаған өнімдер:
- қызанақ – 25,6 пайыз;
- қырыққабат – 18,7 пайыз;
- күнбағыс майы;
- балық;
- қарақұмық;
- ұн.
Алайда барлық өнім арзандап жатқан жоқ. Кейбір көкөністер бойынша өсім әлі де сақталып отыр.
Мысалы:
- пияз – 28,6 пайызға қымбаттаған;
- сәбіз – 15,7 пайыз;
- картоп – 10,4 пайыз.
Мұның негізгі себебі – маусымаралық кезең. Өткен жылғы қор азайып, ал жаңа өнім толық көлемде нарыққа шықпаған кезде баға қысымы күшейеді.
Нарықты импорт құтқарып тұр
Сауда және интеграция министрлігі биыл ішкі нарықты көкөніспен қамтамасыз ету үшін «Жасыл дәліз» механизмін белсенді қолданғанын мәлімдеді.
«KTЖ Express» арқылы көрші елдерден:
- 20 мың тонна картоп;
- 10 мың тонна сәбіз;
- 6 мың тоннадан астам пияз;
- 22 мың тонна қырыққабат жеткізілген.
Яғни Үкімет ішкі нарықтағы тапшылықты импортпен жауып отыр. Бұл әсіресе көктемгі маусымда бағаның күрт өсіп кетпеуіне әсер еткен.
Ерте піскен өнім нарықты тыныштандыра ма?
Қазір негізгі үміт оңтүстік өңірлердегі ерте піскен көкөністерге артылып отыр. Әсіресе Түркістан облысы басты жеткізушіге айналмақ.
Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, өңірде ерте қырыққабат жинау жалғасып жатыр. Қазірдің өзінде жоспарланған 263 мың тоннаның 158 мың тоннадан астамы жиналған.
Бұдан бөлек, биыл:
- 221 мың тонна картоп;
- 58,8 мың тонна пияз;
- 34,7 мың тонна сәбіз жиналады деп жоспарланып отыр.
Нарыққа жаңа өнім көп көлемде шыққан сайын баға қысымы біртіндеп төмендеуі мүмкін.
Делдалдарға қысым күшейді
Үкімет азық-түлік бағасының қымбаттауына делдалдардың әсері бар екенін ашық айтып отыр. Сондықтан соңғы айларда көтерме жеткізушілер мен сауда желілеріне бақылау күшейген.
Жыл басынан бері:
- 1,5 мыңнан астам әкімшілік іс қозғалған;
- 400-ден астам көтерме жеткізуші жауапкершілікке тартылған;
- 17 мың электронды шот-фактура тізбегі тексерілген;
- 2,5 мыңға жуық заңбұзушылық тәуекелі анықталған.
Яғни мемлекет қазір тек бағаны бақылап қана қоймай, өнімнің дүкен сөресіне дейінгі жолын толық цифрлық бақылауға алуға тырысып жатыр.
Қазақстандық өнімге сұраныс артқан
Үкімет отандық өнімді жарнамалау тәжірибесін де сынап көрген. Астанада Magnum желісі мен Ұлттық аналитикалық орталық жүргізген пилоттық жоба кезінде дүкендерде «Қазақстанда жасалған» деген белгілер ерекше көрсетілген.
Нәтижесінде төрт апта ішінде қазақстандық ірімшік сатылымы 20 пайызға өскен.
Енді бұл жобаны 1 шілдеден бастап бүкіл ел бойынша енгізу жоспарланып отыр.
Баға тұрақтылығы ұзаққа созыла ма?
Қазір нарықтағы негізгі интрига – жаз айларында көкөніс бағасы қаншалық төмендейді деген сұрақ.
Егер оңтүстіктен өнім көлемі күткендей көп түссе және импорт тұрақты сақталса, инфляция одан әрі баяулауы мүмкін. Бірақ ауа райы, логистика және экспорттық қысым сияқты факторлар бағаға әлі де әсер етеді.
Сондықтан Үкімет үшін алдағы бірнеше ай шешуші кезең болғалы тұр.
