Қазақстан мектептерінде жасанды интеллект енді жай эксперимент емес, мемлекеттік деңгейдегі нақты саясатқа айналып келеді.
Үкіметте өткен жиында Премьер-министр Олжас Бектенов Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың білім беру жүйесіне ЖИ енгізу туралы Жарлығын орындау басты міндеттердің бірі екенін айтты, деп хабарлайды DKNews.kz.
Енді алдағы бірнеше жылда қазақстандық мектептер тек цифрланбайды — олар мүлде басқа форматта жұмыс істеуі мүмкін.
ЖИ ауыл мектебіне дейін жетеді
Оқу-ағарту министрлігі әзірлеп жатқан 2026–2029 жылдарға арналған кешенді жоспардың ең қызық тұстарының бірі — пилоттық мектептердің құрамы. Жобаға қатысуға дайын 500 мектеп анықталған. Оның ішінде:
- 250 шағын жинақты ауыл мектебі;
- 150 жалпы білім беретін мектеп;
- 100 «Келешек мектептері».
Бұл жерде басты акцент — ЖИ-ді тек элиталық немесе қалалық мектептерге енгізбеу. Керісінше, технология ең алдымен ресурсы аз мектептерге көмектесуі тиіс деген ұстаным байқалады.
Себебі ауылдағы шағын мектептерде көбіне пән мұғалімі жетіспейді, оқушы саны аз, ал білім сапасындағы айырмашылық үлкен мәселе болып отыр. Жасанды интеллект осы олқылықты жабатын құрал ретінде қарастырылуда.
Мұғалімдерді AI алмастырмайды. Бірақ өзгертеді
Қазірдің өзінде 350 мыңнан астам педагог жасанды интеллектіні оқу процесінде қолдану бойынша оқудан өткен. Сонымен бірге 100 мың мұғалімге OpenAI-дің GPT-edu платформасына лицензия берілген.
Бұл — Қазақстандағы мұғалімдердің үлкен бөлігі AI құралдарымен жұмыс істей бастады деген сөз.
Бүгінде кей мұғалімдер ЖИ арқылы:
- сабақ жоспарын дайындайды;
- тест құрастырады;
- тапсырманы әр оқушы деңгейіне бейімдейді;
- презентация мен оқу материалын тез әзірлейді.
Яғни ЖИ мұғалімнің орнын баспайды, бірақ оның жұмыс стилін түбегейлі өзгертеді.
Әсіресе қағазбастылық азайып, мұғалімнің уақыты оқушымен тікелей жұмысқа көбірек бөлінуі мүмкін.
Балаларға «Жасанды интеллект» пәні оқытылады
Ең назар аударатын жаңалықтардың бірі — пилоттық мектептерде «Жасанды интеллект» пәнінің енгізілуі.
Алғашқы кезеңде Қызылорда және Павлодар облыстарындағы 10 шағын жинақты мектепте 4-сынып оқушыларына:
- «Ана тілі»;
- «Математика»;
- «Цифрлық сауаттылық»;
- «Жасанды интеллект»
пәндері бойынша жаңа формат сынақтан өтеді.
Бұл — Қазақстан мектептерінде AI сауаттылығы бастауыш сыныптан оқытылуы мүмкін дегенді білдіреді.
Әлемде дәл қазір мемлекеттер балаларды «AI қолданушысы» ғана емес, технологияны түсінетін азамат ретінде тәрбиелеуге тырысып жатыр. Қазақстан да осы трендке қосылуда.
Ұлттық AI-платформа қандай болады?
Министрлік ұлттық AI-білім беру платформасын іске қосуды жоспарлап отыр.
Қарапайым тілмен айтқанда, бұл жүйе:
- әр оқушының деңгейін талдайды;
- әлсіз тұстарын анықтайды;
- жеке тапсырма береді;
- үлгерімді нақты уақыт режимінде бақылайды.
Мысалы, бір оқушы математикадан бөлшектер тақырыбын түсінбей жатса, жүйе автоматты түрде соған арналған қосымша тапсырмалар ұсынуы мүмкін.
Яғни болашақта «бәріне бірдей тапсырма» дәуірі аяқталуы ықтимал.
Бірақ қауіп те бар
Үкімет отырысында балалардың цифрлық қауіпсіздігіне ерекше назар аударылды. Себебі ЖИ мүмкіндігі артқан сайын тәуекел де көбейеді.
Қазірдің өзінде әлемде:
- deepfake;
- интернет-алаяқтық;
- AI арқылы буллинг;
- жалған ақпарат;
- балалар деректерінің таралуы
сияқты қауіптер күрт өсіп жатыр.
Сондықтан Қазақстан мектептерінде:
- академиялық адалдық стандарттары;
- балалар деректерін қорғау;
- цифрлық контентке сараптама;
- қауіпсіз AI пайдалану ережелері
енгізілмек.
Бұл әсіресе маңызды. Өйткені көптеген елдерде мектептер AI-ді тез енгізіп жатқанымен, қауіпсіздік мәселесі кейін қалып жатады.
Қазақстан білім жүйесі үлкен эксперимент алдында тұр
ЖИ енгізу — жай цифрлық жоба емес. Бұл мектептің философиясын өзгертуі мүмкін қадам.
Егер жоспар толық іске асса:
- мұғалімнің рөлі өзгереді;
- оқыту жеке форматқа көшеді;
- ауыл мен қала арасындағы білім айырмашылығы азаюы мүмкін;
- балалар ерте жастан AI-мен жұмыс істеуді үйренеді.
Бірақ бұл процестің сәтті болуы интернет сапасына, мұғалімдердің дайындығына және технологияны дұрыс пайдалануға тікелей байланысты болады.
Қазір Қазақстан білім жүйесі үшін ең маңызды сұрақ мынау: жасанды интеллект мектепке жай сән үшін келе ме, әлде білім сапасын шынымен өзгертетін құрал бола ала ма?
