Қазақстанда суға қатысты талаптар күшейіп келеді. Жаңа Су кодексі су ресурстарын үнемдеу мен қорғауды басты басымдықтардың біріне айналдырд, деп хабарлайды DKNews.kz.
Сондықтан өзеннен, көлден немесе жер астынан су алатын кәсіпкерлер мен шаруашылықтар үшін маңызды сұрақ туындайды: қай кезде арнайы су пайдалану рұқсатын алу керек, ал қай жағдайда онсыз да жұмыс істеуге болады?
Көпшілік бұл талаптар тек ірі өндірістерге қатысты деп ойлайды. Алайда кейбір жағдайда қарапайым шаруашылықтар мен ауыл кәсіпкерлері де рұқсат алуға міндетті болуы мүмкін.
Арнайы су пайдалану деген не?
Егер адам суды жеке тұрмыстық қажеттілігі үшін пайдаланса, бұл арнайы су пайдалану болып саналмайды. Ал кәсіпкерлік, өндірістік немесе ауыл шаруашылығы мақсатында су алу, жерасты суын пайдалану, тазартылған ағын суды су айдынына төгу сияқты әрекеттер арнайы су пайдалану санатына жатады.
Мұндай қызметті заңды түрде жүзеге асыру үшін арнайы рұқсат қажет.
Кімдер міндетті түрде рұқсат алуы керек?
Жаңа Су кодексіне сәйкес арнайы су пайдалану құқығын ресімдеу:
- өзендерден, көлдерден және басқа жерүсті су объектілерінен су алатындарға;
- жерасты суларын пайдаланатындарға;
- құрылыс немесе жер қойнауын пайдалану кезінде алынатын дренаждық суларды пайдаланатындарға;
- тазартылған ағын суларды су объектілеріне төгетіндерге;
- гидротехникалық құрылыстар арқылы су ағынын реттейтіндерге қажет.
Яғни су ресурстары өндірістік немесе шаруашылық мақсатта пайдаланылса, мемлекет оның көлемін, қауіпсіздігін және қоршаған ортаға әсерін бақылауға алады.
Қай жағдайда рұқсат талап етілмейді?
Заңда бірнеше ерекшелік қарастырылған.
Арнайы су пайдалану рұқсаты қажет емес, егер:
- бірінші су қабатындағы шахталық немесе құбырлы құдықтан су алынса;
- тәуліктік су көлемі 5 текше метрден аспаса;
- елді мекенді орталықтандырылмаған сумен қамтамасыз ету мақсатында пайдаланылса;
- шалғай жайылымдарды суландыру үшін қолданылса;
- еріген қар, жауын-шашын немесе тасқын суды жинау үшін пайдаланылса.
Бұл жеңілдіктер ауылдық жерлердегі тұрғындар мен шағын шаруашылықтарға қосымша әкімшілік жүктемені азайту үшін енгізілген.
Мал суаруға рұқсат керек пе?
Бұл сұрақ ауыл кәсіпкерлерін ерекше қызықтырады.
Егер шаруа қожалығы шалғай жайылымда орналасып, мал суару үшін құдық, ұңғыма немесе шағын тоған пайдаланса, арнайы су пайдалану рұқсатын алудың қажеті жоқ.
Бірақ екі маңызды шарт сақталуы тиіс:
- жайылым жергілікті мәслихат бекіткен жоспар бойынша ресми түрде шалғай жайылым мәртебесіне ие болуы керек;
- су жинайтын тоған көлемі 2 миллион текше метрден аспауы қажет.
Рұқсат алу үшін не қажет?
Мемлекет рұқсатты жай ғана қағаз жүзінде бермейді. Су пайдаланушы өз қызметінің қауіпсіз әрі заң талаптарына сәйкес екенін дәлелдеуі керек.
Ол үшін:
- су алу немесе су бұру құрылғылары болуы;
- техникалық паспорттар рәсімделуі;
- есептеу және өлшеу құралдары орнатылуы;
- өндірістік бақылау жүргізілуі;
- су тұтыну және су бұру нормалары бекітілуі қажет.
Ал ауыз су мақсатында пайдаланылатын нысандарға санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды міндетті.
Егер кәсіпорын тазартылған ағын суды табиғи су объектілеріне төгетін болса, қосымша экологиялық құжаттарды рәсімдеуге тура келеді.
Балықты қорғау құрылғысы не үшін керек?
Жаңа талаптардың бірі көпшілік үшін күтпеген жаңалық болуы мүмкін.
Егер су өзеннен немесе басқа жерүсті су көзінен алынса, су алу құрылғысында балық қорғау немесе балық өткізу жүйесі болуы тиіс.
Мұндағы мақсат – су алу кезінде балықтардың жаппай жойылып кетуіне жол бермеу және су экожүйесін сақтау.
Жерасты суын пайдаланушыларға қойылатын талап күшейеді
Тәулігіне 50 текше метрден артық жерасты суын пайдаланатындар үшін су қоры алдын ала бекітілуі қажет.
Ал тәулігіне 1000 текше метрден көп су алынатын болса:
- арнайы мониторинг бағдарламасы;
- су алу жобасы;
- уәкілетті органның келісімі қажет болады.
Бұл талаптар жер асты суларының сарқылуын болдырмауға бағытталған.
2027 жылдан бастап тағы бір маңызды талап енгізіледі
2027 жылғы 1 қаңтардан бастап арнайы су пайдалану рұқсатын алатындардың көпшілігі су үнемдеу жоспарын ұсынуға міндетті болады.
Құжатта кемінде бес жылға арналған:
- су шығынын азайту шаралары;
- озық технологияларды енгізу жоспары;
- өндірістік емес шығындарды қысқарту тетіктері көрсетілуі тиіс.
Су ресурстары тапшы болып жатқан кезеңде бұл талаптың маңызы арта түседі.
Өтініш қайда беріледі?
Арнайы су пайдалану рұқсатын алу үшін құжаттар бассейндік су инспекциясына тапсырылады.
Өтініш беруші қажетті су көлемін өзі есептейді, ал инспекция бұл көрсеткішті қолданыстағы лимиттермен салыстырады.
Құжаттар толық тапсырылған жағдайда өтініш 10 жұмыс күні ішінде қаралады.
Рұқсат қанша уақытқа беріледі?
Жалпы ереже бойынша рұқсат 5 жылға беріледі.
Алайда кейбір жағдайларда мерзім қысқаруы мүмкін:
- өтініш беруші қысқа мерзім сұраса;
- жерасты су қорының бекітілген мерзімі аяқталса;
- баланстық қор бекітілмеген жағдайда тәулігіне 1000 текше метрге дейінгі көлем үшін рұқсат 3 жылға рәсімделеді.
Рұқсатсыз жұмыс істегендерге қандай жаза қарастырылған?
Заң талаптарын елемеу қымбатқа түсуі мүмкін.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 141-бабына сәйкес:
- Жеке тұлғаларға – 50 АЕК;
- Лауазымды тұлғалар мен шағын бизнеске – 100 АЕК;
- Орта бизнеске – 150 АЕК;
- Ірі бизнеске – 850 АЕК көлемінде айыппұл салынады.
Сондықтан су пайдаланатын кәсіпкерлер үшін құжаттарды алдын ала рәсімдеу әлдеқайда тиімді.
Рұқсатты кейін тоқтатып тастауы мүмкін бе?
Иә.
Су кодексіне сәйкес арнайы су пайдалану құқығы шексіз берілмейді.
Ол:
- су тапшылығы кезінде;
- су көздерінің ластану қаупі туындағанда;
- экологиялық ағынды сақтау қажет болғанда;
- халықтың денсаулығына қауіп төнгенде;
- заң талаптары бұзылған жағдайда шектелуі немесе тоқтатылуы мүмкін.
Тіпті рұқсаттың қолданылуы уақытша тоқтатылып, бұзушылықтар жойылмаса толық күшін жоюға дейін жеткізіледі.
Су енді стратегиялық ресурсқа айналып отыр
Қазақстанда су тапшылығы мәселесі жыл сайын өзекті болып келеді. Сондықтан жаңа Су кодексі тек бақылауды күшейтіп қана қоймай, әр литр судың тиімді пайдаланылуын талап етеді.
Егер кәсіпкер немесе шаруа су ресурстарын өндірістік мақсатта пайдаланса, рұқсат мәселесін кейінге қалдырмағаны жөн. Өйткені жаңа талаптар жағдайында суды заңсыз пайдалану бұрынғыдан да қымбатқа түсуі мүмкін.
