Қазақстанда ипотека алу шарттары өзгеруі мүмкін.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесінің (ЖТСМ) шекті деңгейін жаңа қағидат бойынша белгілеуді ұсынып отыр, деп хабарлайды DKNews.kz.
Ең басты жаңалық – енді ипотеканың құны қарыз алушының бастапқы жарнасына тікелей байланысты болуы ықтимал.
Егер ұсынылған өзгерістер қабылданса, бастапқы жарнасы жоғары азаматтар ипотеканы бұрынғыдан тиімдірек шарттармен рәсімдей алады.
Бастапқы жарна неге маңызды болмақ?
Жобаға сәйкес, 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша ЖТСМ шекті мөлшері LTV (Loan-to-Value) көрсеткішіне қарай сараланып белгіленеді.
LTV – ипотекалық қарыз сомасының сатып алынатын немесе кепілге қойылатын тұрғын үй құнына қатынасын көрсететін халықаралық көрсеткіш. Қарапайым тілмен айтқанда, бұл үй бағасының қанша бөлігі банк қаражаты есебінен төленетінін білдіреді.
Мысалы, егер пәтердің құны 30 миллион теңге болса, ал сатып алушы 9 миллион теңге бастапқы жарна төлесе, банк 21 миллион теңге береді. Бұл жағдайда LTV көрсеткіші 70 пайызды құрайды.
Қаржы реттеушісінің пікірінше, қарыз алушы неғұрлым көп бастапқы жарна жинаса, оның қаржылық тәуекелі соғұрлым төмен болады. Сондықтан мұндай клиенттерге неғұрлым қолайлы шарттар ұсынылуы тиіс.
ЖТСМ қалай өзгереді?
Жобада ипотекалық тұрғын үй қарыздары үшін келесі шекті мөлшерлер ұсынылған:
- LTV көрсеткіші 0,7-ге дейін болған жағдайда – ЖТСМ 20 пайызға дейін;
- LTV көрсеткіші 0,7-ден жоғары болған жағдайда – ЖТСМ 25 пайызға дейін.
Бұл дегеніміз, тұрғын үй құнының кемінде 30 пайызын өз қаражатымен төлейтін азаматтар ипотеканы төменірек құнмен алу мүмкіндігіне ие болады.
Нарыққа қандай әсер етеді?
Сараланған тәсіл бірнеше мақсатты көздейді.
Біріншіден, азаматтарды бастапқы жарна жинауға ынталандырады. Соңғы жылдары көптеген қазақстандық ең аз жарнамен баспана алуға ұмтылғанымен, бұл банк үшін де, қарыз алушы үшін де тәуекелді арттырады.
Екіншіден, ипотекалық несие беру жүйесінде тәуекелдерді нақты бағалауға мүмкіндік береді. Қаржы ұйымдары үшін бастапқы жарнасы жоғары клиенттердің төлем қабілеті тұрақтырақ саналады.
Үшіншіден, ипотека нарығындағы баға белгілеу жүйесі әділ бола түседі. Яғни тәуекелі төмен қарыз алушылар тәуекелі жоғары клиенттермен бірдей шартта несие алмайды.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай тәжірибе әлемнің көптеген елдерінде қолданылады және ипотекалық нарықтың тұрақтылығын арттыруға көмектеседі.
Өзгеріс қашан күшіне енеді?
Қазіргі ипотекалық нарық үшін күрт өзгеріс болмайды. Агенттік өтпелі кезең қарастырған.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап 2027 жылғы 1 қаңтарға дейін ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша ЖТСМ-нің шекті мөлшері қазіргі деңгейде – 25 пайыз болып сақталады.
Ал жаңа сараланған тәсіл 2027 жылдан бастап енгізілуі мүмкін.
Қазақстандықтарға қандай сигнал беріліп отыр?
Ұсынылып отырған өзгеріс қарапайым азаматтарға анық белгі береді: бастапқы жарна неғұрлым жоғары болса, ипотеканың құны соғұрлым төмен болуы ықтимал.
Бұл тұрғын үй алуды жоспарлап жүрген қазақстандықтарды алдын ала қаржы жинауға ынталандырып қана қоймай, болашақта несие жүктемесін азайтуға мүмкіндік береді. Ал банк жүйесі үшін мұндай қадам ипотекалық портфель сапасын жақсартудың және қаржы секторындағы тәуекелдерді төмендетудің маңызды құралына айналуы мүмкін.
